شوک قبضهای گاز / چرا قبضگاز برخی مشترکان سر به فلک میکشد؟
بررسی نظام جدید تعرفهگذاری گاز نشان میدهد کمتر از ۲ درصد مشترکان در گروه بسیار پرمصرف قرار دارند؛ با این حال در برخی مناطق تهران قبضهای یکمیلیارد تومانی نیز ثبت شده که به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز، بخشی از آن به مصارفی مانند استخر، جکوزی و دیگر استفادههای غیرمتعارف مربوط بوده است.
افزایش مبلغ قبض گاز برخی مشترکان در ماههای سرد سال، بیش از هر چیز به میزان و نوع مصرف آنها ارتباط دارد؛ از ساختمانهای فاقد عایق مناسب و تجهیزات پرمصرف گرفته تا استفاده از امکاناتی مانند استخر، جکوزی و سایر مصارف غیرمتعارف.
مصرف گاز در ایران طی سالهای گذشته به سطحی رسیده که از ظرفیتهای تولید و ملاحظات ملی فراتر رفته است. برآوردها نشان میدهد سرانه مصرف گاز در کشور بیش از ۶ برابر میانگین جهانی است؛ موضوعی که در فصل سرد سال فشار قابل توجهی بر شبکه گازرسانی وارد میکند و بخش مهمی از منابع انرژی کشور را بدون ایجاد ارزش اقتصادی متناسب به مصرف میرساند.
آمارهای رسمی نیز نشان میدهد حدود ۲۲ درصد از انرژی تولیدی کشور در مرحله مصرف نهایی هدر میرود. همین مسئله باعث شده سیاستگذاری در حوزه انرژی دیگر تنها بر افزایش تولید متمرکز نباشد و مدیریت مصرف و بهینهسازی انرژی نیز در اولویت قرار گیرد.
بر اساس تکالیف برنامه هفتم، باید تا پایان این برنامه معادل ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز در روز از مسیر بهینهسازی مصرف به چرخه ارزش بازگردد. تحقق این هدف به سرمایهگذاری، مشارکت بخش خصوصی و اجرای طرحهای گسترده مدیریت مصرف نیاز دارد.
مصرف خانگی، تعیینکننده سهم صنایع از گاز
اهمیت مدیریت مصرف در بخش خانگی زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم میزان گاز قابل تخصیص به صنایع و نیروگاهها، ارتباط مستقیمی با مصرف خانوارها دارد.
هرچه مصرف گاز خانگی، بهویژه در روزهای اوج مصرف، کاهش پیدا کند، امکان تأمین گاز بیشتر برای صنایع و نیروگاهها فراهم میشود و فشار بر شبکه نیز کاهش مییابد.
تعرفه گاز از ۱۲ پله به چهار پله رسید
شرکت ملی گاز ایران در ادامه سیاستهای مدیریت مصرف و با هدف اصلاح الگوی مصرف و افزایش عدالت در بهرهمندی از منابع انرژی، نظام تعرفهگذاری چهارپلهای گاز طبیعی را اجرایی کرده است.
این نظام بر اساس میزان مصرف در هر شهر طراحی شده و قرار است علاوه بر سادهتر شدن ساختار تعرفهها، مشترکان پرمصرف را به کاهش مصرف ترغیب کند.
در نظام جدید تعرفهگذاری که با تصویب هیات وزیران اجرایی شده، تعداد پلههای مصرف از ۱۲ پله به چهار پله کاهش یافته است.
در شیوه قبلی، پنج اقلیم آبوهوایی مبنای تعیین سقف مصرف بودند، اما در روش جدید میزان مصرف هر مشترک با میانگین تجمعی مصرف مشترکان همان شهر مقایسه میشود.
بر این اساس، بخشی از مصرف که کمتر از ۵۰ درصد میانگین تجمعی مصرف مشترکان شهر باشد، در پله نخست قرار میگیرد.
مصرف بیش از ۵۰ تا ۷۵ درصد میانگین مذکور در پله دوم محاسبه میشود و مرز پله سوم نیز ۹۵ درصد میانگین مصرف تجمعی شهر تعیین شده است.
مشترکانی که مصرف آنها بیش از ۹۵ درصد میانگین مصرف شهرشان باشد، در پله چهارم و در گروه مشترکان بسیار پرمصرف قرار میگیرند.
به این ترتیب، مبنای ارزیابی مصرف از پنج اقلیم آبوهوایی به حدود ۱۳۰۰ اقلیم شهری تغییر کرده است؛ تغییری که با هدف نزدیک شدن تعرفهها به شرایط واقعی مصرف در هر شهر انجام شده است.
چند درصد مشترکان پرمصرف هستند؟
بررسیها نشان میدهد حدود ۷۰ درصد مشترکان گاز کشور در پله نخست قرار دارند و در گروه مشترکان خوشمصرف دستهبندی میشوند.
حدود ۱۸ درصد مشترکان نیز در پله دوم و در محدوده مصرف متوسط قرار دارند.
کمتر از ۱۰ درصد مشترکان در پله سوم و در گروه پرمصرفها قرار گرفتهاند و سهم مشترکان بدمصرف یا بسیار پرمصرف در پله چهارم، کمتر از ۲ درصد کل مشترکان کشور است.
ثبت قبضهای یکمیلیارد تومانی گاز
یکی از نکات قابل توجه در بررسی مصرف مشترکان پرمصرف، ثبت قبضهایی با مبالغ بسیار بالا است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اخیراً اعلام کرده است در برخی موارد، استفادههای لوکس و غیرمتعارف عامل اصلی افزایش هزینه گاز بوده است.
به گفته وی، سال گذشته در برخی مناطق تهران قبضهای یکمیلیارد تومانی نیز ثبت شد که به واحدهایی با استخرهای سرپوشیده و روباز و دیگر مصارف غیرمتعارف مربوط بوده است.
اجرای سیاستهای بازدارنده و اقدامات اصلاحی نیز موجب شده بخشی از مشترکان پرمصرف برای اصلاح تجهیزات و کاهش مصرف خود اقدام کنند.
در همین راستا، برخی تجهیزات پرمصرف از جمله چیلرهای جذبی نیز مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفتهاند.
چرا قبض گاز بعضی مشترکان سنگین میشود؟
بررسی عوامل افزایش مصرف گاز نشان میدهد فعالیت مشاغل خانگی، استفادههای تجملاتی مانند میز آتش، استخر و جکوزی، توسعه بنا، تغییرات غیرمجاز در شبکه لولهکشی و رعایت نکردن اصول بهینهسازی انرژی از مهمترین دلایل افزایش مصرف هستند.
عایقبندی نامناسب ساختمان نیز یکی دیگر از عواملی است که میتواند مصرف گاز را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
بر این اساس، تفاوت مبلغ قبوض گاز بیش از هر عامل دیگری به حجم و نوع مصرف مشترک بازمیگردد و خانوارهایی که در گروه پرمصرف یا بسیار پرمصرف قرار میگیرند، هزینه بیشتری نیز پرداخت خواهند کرد.
در مجموع، کاهش مصرف غیرضروری و غیرمتعارف در بخش خانگی میتواند علاوه بر کاهش فشار بر شبکه گازرسانی، امکان تخصیص منابع بیشتر به صنایع و نیروگاهها را فراهم کند؛ موضوعی که در نهایت میتواند به کاهش ناترازی انرژی و استفاده مؤثرتر از منابع گازی کشور منجر شود.
