تورم زندگی این دهک را نابود کرد / شهریور سختی را گذراندیم !

اقتصادایرانی:

تورم شهریور ۱۴۰۵ برای همه خانوارها یکسان نبود. بررسی داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد در مقیاس سالانه، فشار افزایش قیمت‌ها همچنان بیشتر بر دهک‌های پایین متمرکز بوده است؛ اما در تغییرات ماهانه، روندی معکوس شکل گرفته و هرچه به سمت دهک‌های بالاتر حرکت می‌کنیم، نرخ تورم افزایش می‌یابد.

دهک دوم با ثبت تورم سالانه ۸۲.۴ درصد، بالاترین نرخ را میان دهک‌های درآمدی داشته است. در مقابل، تورم سالانه دهک دهم ۷۱.۳ درصد گزارش شده است. به این ترتیب، فاصله میان بیشترین و کمترین تورم سالانه به ۱۱.۱ واحد درصد رسیده؛ شکافی که نسبت به مردادماه ۰.۴ واحد درصد افزایش داشته است.

با این حال، تصویر تورم ماهانه شهریور کاملاً متفاوت است. تورم ماهانه از ۲.۸۶ درصد در دهک اول آغاز شده و تقریباً به‌صورت پیوسته افزایش یافته تا در دهک دهم به ۵.۲۷ درصد برسد. این وارونگی را باید در تفاوت ترکیب سبد هزینه خانوارها جست‌وجو کرد.

دهک‌های کم‌برخوردار همچنان تورم سالانه بیشتری دارند

در مقیاس سالانه، شکاف تورمی میان دهک‌های پایین و بالا همچنان آشکار است. تورم سالانه دهک اول ۸۱.۴ درصد، دهک دوم ۸۲.۴ درصد و دهک سوم ۸۱.۳ درصد ثبت شده است.

از دهک سوم به بعد، نرخ تورم تقریباً روندی کاهشی دارد. تورم سالانه دهک چهارم ۷۹.۴ درصد، دهک پنجم ۷۸.۲ درصد، دهک ششم ۷۶.۷ درصد و در نهایت دهک دهم ۷۱.۳ درصد گزارش شده است.

این تفاوت بیش از هر چیز به ترکیب متفاوت سبد هزینه خانوارها مربوط می‌شود. سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات از بودجه دهک اول ۴۲.۴ درصد و در دهک دوم ۴۲.۳ درصد است؛ در حالی که این سهم برای دهک دهم تنها ۲۱.۶ درصد محاسبه شده است. به بیان دیگر، وزن خوراک در سبد هزینه دهک اول تقریباً دو برابر دهک دهم است.

اهمیت این تفاوت زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم تورم سالانه خوراکی‌ها و دخانیات برای کل کشور ۱۰۸.۸ درصد بوده، اما تورم سالانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵۵.۳ درصد ثبت شده است. بنابراین خانوارهایی که بخش بزرگ‌تری از بودجه خود را صرف خوراک می‌کنند، در برابر افزایش قیمت‌ها آسیب‌پذیرتر بوده‌اند.

تورم خوراکی در دهک‌های پایین بیشتر از دهک دهم بود

فشار بیشتر هزینه‌های خوراکی بر دهک‌های پایین فقط به سهم بالاتر این گروه از سبد مصرفی محدود نمی‌شود؛ نرخ تورم خوراکی‌ها نیز در سبد دهک‌های کم‌درآمد بیشتر بوده است.

تورم سالانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در دهک اول ۱۱۵.۷ درصد اعلام شده است. این نرخ در دهک دوم ۱۱۴.۵ درصد و در دهک سوم ۱۱۲.۸ درصد بوده و با حرکت به سمت دهک‌های بالاتر کاهش یافته تا در دهک دهم به ۱۰۴.۸ درصد برسد.

در نتیجه، دهک اول از دو مسیر هم‌زمان تحت فشار قرار گرفته است: از یک سو خوراک سهم بزرگ‌تری از بودجه این خانوارها را تشکیل می‌دهد و از سوی دیگر، سبد خوراکی این دهک نسبت به سبد دهک دهم افزایش قیمت بیشتری داشته است.

جزئیات وزن اقلام نیز این تفاوت را توضیح می‌دهد. سهم نان و غلات در سبد هزینه دهک اول ۹.۸۸ درصد است، در حالی که این سهم در دهک دهم به ۴.۶۷ درصد می‌رسد. وزن روغن‌ها و چربی‌ها نیز از ۲.۵۷ درصد در دهک اول به ۰.۸ درصد در دهک دهم کاهش می‌یابد.

در شرایطی که روغن و بسیاری از اقلام اساسی با افزایش قیمت شدیدی مواجه بوده‌اند، تفاوت وزن این اقلام در سبد مصرفی خانوارها مستقیماً خود را در نرخ تورم دهک‌های پایین نشان داده است.

شهریور برای دهک‌های بالاتر گران‌تر تمام شد

اگر به جای تورم سالانه، تغییر قیمت‌ها در خود شهریورماه بررسی شود، تصویر کاملاً وارونه خواهد بود. تورم ماهانه دهک اول ۲.۸۶ درصد ثبت شده و سپس تقریباً به‌صورت پله‌ای افزایش یافته است.

• دهک دوم: ۳.۰۶ درصد

• دهک سوم: ۳.۲۵ درصد

• دهک پنجم: ۳.۵۹ درصد

• دهک هشتم: ۴.۱۹ درصد

• دهک نهم: ۴.۴ درصد

• دهک دهم: ۵.۲۷ درصد

فاصله تورم ماهانه دهک اول و دهک دهم به ۲.۴۱ واحد درصد رسیده است. به این ترتیب، خانوارهای دهک دهم در شهریورماه با افزایش قیمت بیشتری نسبت به خانوارهای دهک اول مواجه شده‌اند؛ هرچند در مقیاس سالانه همچنان دهک‌های پایین تورم بالاتری را تحمل می‌کنند.

تغییر موتور تورم در شهریور

علت این تفاوت را باید در تغییر موتور تورم شهریور جست‌وجو کرد. در این ماه، کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۷ درصد گران شده‌اند، در حالی که تورم ماهانه خوراکی‌ها و دخانیات ۲.۳ درصد بوده است.

کالاهای غیرخوراکی و خدمات تنها ۵۷.۶ درصد از سبد هزینه دهک اول را تشکیل می‌دهند؛ اما سهم این گروه در سبد دهک دهم به ۷۸.۴ درصد می‌رسد. بنابراین افزایش قیمت این بخش، اثر بسیار بیشتری بر خانوارهای پردرآمد گذاشته است.

این تفاوت توضیح می‌دهد که چرا تورم سالانه همچنان به زیان دهک‌های پایین بوده، اما در شهریورماه رشد قیمت‌ها برای دهک‌های بالاتر سرعت بیشتری گرفته است؛ دو تصویری متفاوت از فشار تورمی که ریشه در تفاوت الگوی مصرف خانوارها دارد.