عقبنشینی سایه جنگ؛ / سناریوهای احتمالی پیشروی تهران و واشنگتن
اقتصاد ایرانی : پس از ماهها تنش و تهدید نظامی، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان با امید به کاهش بحرانها از سر گرفته شد؛ اقدامی که به اعتقاد کارشناسان، دیپلماسی را بهعنوان تنها راهحل واقعی تقویت میکند.
مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده در مسقط، پس از ماهها تنش و تهدیدهای نظامی، بار دیگر فضای دیپلماسی را به صحنه اصلی تحولات منطقهای بازگرداند. گفتوگوهایی که ایران و عمان از آن با احتیاط به عنوان «نقطه شروع مثبت» یاد کردهاند و واشنگتن نیز از «گفتوگوهای بسیار موفق» سخن به میان آورده است.
به گزارش اعتماد، بسیاری معتقدند که مذاکرات اخیر در عمان نه نشانه نزدیکی به توافق، بلکه تلاشی برای کنترل بحرانی است که میتوانست به سرعت دامنه وسیعتر پیدا کند. اهمیت این دیدار از آن جهت برجسته است که نخستین تماس رسمی دو کشور پس از جنگ ۱۲ روزه و حملات مستقیم آمریکا به تاسیسات اتمی ایران محسوب میشود؛ رخدادی که به گفته مقامات ایرانی، سطح اعتماد میان دو طرف را به پایینترین حد ممکن رسانده است.
بر اساس اعلام رسمی، نشستهای مسقط تنها بر موضوع پرونده هستهای ایران متمرکز بود. عباس عراقچی، معاون وزارت امور خارجه ایران، تصریح کرد که دیگر موضوعات نظیر برنامه موشکی و سیاستهای منطقهای ایران در دستور مذاکرات قرار ندارند و تهران بر خطوط قرمز خود تاکید کرده است.
موضع ایران در شرایطی اعلام شد که ایالات متحده به دنبال گسترش مذاکرات به محدودسازی توان موشکی ایران، توقف حمایت از گروههای منطقهای همسو و توقف غنیسازی کامل است. با این وجود، به گفته نیویورک تایمز و دو دیپلمات منطقهای، بحث درباره برنامه موشکی و نقش ایران در منطقه میتواند به سرعت مذاکرات را به بنبست بکشاند. برخی کشورهای منطقه تلاش کردهاند تا تمرکز گفتوگوها را به موضوع هستهای محدود کنند؛ پیشنهادی که به ادعای منابع مطلع، شامل کاهش سطح غنیسازی ایران به زیر ۳ درصد میشود. این پیشنهاد از یک سو پاسخی به مطالبه دولت ترامپ برای غنیسازی صفر درصدی است و از سوی دیگر فاصلهای ایمن از سطح موردنیاز برای تولید سلاح هستهای ایجاد میکند، هرچند ایران بارها تاکید کرده که هیچ قصدی برای دستیابی به سلاح هستهای ندارد.
در عین حال، استقرار ناوهای نظامی آمریکا در نزدیکی ایران و ادامه تهدیدهای دونالد ترامپ نشان میدهد که محور مذاکرات همچنان تحت فشارهای نظامی پیش میرود. عمان نیز بار دیگر نقش میانجی فعال را ایفا میکند؛ نقشی که به گفته بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، بر ایجاد فضای مشترک برای ادامه گفتوگوهای فنی و دیپلماتیک متمرکز شده است.
با این حال، عدم وجود نقشه راه مشخص، نبود زمانبندی دقیق برای دور بعدی مذاکرات و تاکید بر مشورتهای داخلی در پایتختها، گویای این واقعیت است که مسیر پیشرو همچنان با چالشها و خطرات همراه خواهد بود.
در همین راستا، برای تحلیل چشمانداز احتمالی روابط تهران و واشنگتن در هفتههای آینده با حسن بهشتیپور، پژوهشگر روابط بینالملل و مرتضی مکی، کارشناس مسائل جهانی، گفتوگوهایی صورت گرفته است.
حسن بهشتیپور: مواضع اسرائیل، عاملی بازدارنده برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا
حسن بهشتیپور، تحلیلگر روابط بینالملل، درباره اهمیت مذاکرات اخیر میان ایران و آمریکا اظهار داشت: برگزاری این مذاکرات، پس از وقفهای طولانی، میتواند یک گام مثبت ارزیابی شود. مذاکره تنها راهحل واقعی برای اختلافات بین کشورهاست و حتی اگر به نتیجه نرسد، بهتر از درگیری مستقیم نظامی است. در نهایت، هر جنگی نیز به مذاکره ختم میشود، همانطور که در دوران جنگ ایران و عراق شاهد آن بودیم.
بهشتیپور گفت که این نشستها بیشتر به عنوان گفتوگو میان دو طرف قلمداد میشود تا یک مذاکره واقعی، چراکه مذاکرات جامع نیازمند توافق بر سر دستور کار مشترک است. آمریکا از طریق رسانهها چندین شرط مطرح کرده است، درحالی که ایران بر مدیریت بحران و کاهش تنشها به ویژه از طریق لغو تحریمها تاکید دارد.
او افزود که شرایط فعلی مستلزم تعدیل دیدگاههای هر دو طرف برای رسیدن به دستور کار واحد است. از نظر ایران، برنامه موشکی کشور ماهیتی دفاعی دارد و نمیتواند موضوع مذاکره باشد. همچنین، مسائل منطقهای میتواند با ایجاد یک پیمان مشترک میان کشورهای منطقه برای تضمین امنیت منطقه، حلوفصل شود.
به گفته بهشتیپور، موضوع غنیسازی اورانیوم نیز یکی دیگر از چالشهای مذاکرات است و طرحهای مختلفی مانند انتقال مواد شکافتپذیر و ایجاد بانک سوخت هستهای مطرح شده است. با این حال، توان دفاعی ایران خط قرمز است و نباید وارد مباحث مذاکرهای شود.
مرتضی مکی: شخصیت ترامپ، عامل اصلی ابهامات مذاکرات
مرتضی مکی، تحلیلگر مسائل جهانی، درباره روند مذاکرات اخیر ایران و آمریکا گفت: این مذاکرات حاوی نشانههایی مثبت از احتمال رسیدن به یک چارچوب مشترک است، اما همچنان باید با احتیاط و واقعبینی به این رویداد نگاه کرد، چراکه شخصیت غیرقابل پیشبینی ترامپ یکی از چالشهای عمده است.
وی افزود: گشایش ایجاد شده در مسیر دیپلماسی میتواند فاصله از جنگ را افزایش دهد و تنش سیاسی و روانی علیه ایران کاهش یابد. سکوت دو طرف درباره غنیسازی نیز میتواند نشانهای از تفاهم اولیه باشد.
مکی درباره شرایط برای موفقیت مذاکرات تصریح کرد: ایران باید سیاستهای داخلی و خارجی خود را بازنگری کند تا زمینه رفع تحریمها و همکاریهای منطقهای فراهم شود. این بازنگری نباید فقط محدود به موضوع هستهای باشد و باید ابعاد امنیتی و اقتصادی گستردهتری را شامل شود.
وی با اشاره به تغییر هیات مذاکرهکننده آمریکا گفت: حضور افراد باتجربه در تیم ایران میتواند نقش مؤثری در پیشبرد مذاکرات و کاهش فشارهای وارد شده بر کشور داشته باشد.
او در پایان تاکید کرد که فضای مبهم مذاکرات همچنان تحت تأثیر عوامل متعدد نظیر مواضع اسرائیل و جریانهای ضد ایرانی باقی خواهد ماند. با این حال، سیگنالهای کنونی نشان از فرصتهای دیپلماتیک دارند که امکان دستیابی به توافق و کاهش تنشها را فراهم میآورد.
