مستأجران در تنگنا؛ تورم اجاره کم شد اما هزینهها نه
با وجود کاهش سرعت رشد اجارهبها و ثبت تورم سالانه ۳۲.۳ درصدی در مرداد، فشار هزینه مسکن همچنان سنگین است و برخی برآوردها نشان میدهد اجاره بین ۵۰ تا ۷۰ درصد درآمد خانوارهای مستأجر را به خود اختصاص میدهد.
بازار اجاره مسکن در شرایطی متفاوت قرار گرفته است؛ از یک طرف اجارهبها نسبت به مرداد پارسال فقط ۳۱ درصد افزایش داشته و از طرف دیگر، هزینه اجاره بین ۵۰ تا ۷۰ درصد درآمد خانوارهای مستأجر را میبلعد؛ وضعیتی که نشان میدهد توان مالی مستأجران برای تحمل افزایش بیشتر اجارهبها به شدت محدود شده است.
بررسی وضعیت بازار نشان میدهد نرخهای اجاره مسکن به سطحی رسیده که عملاً ظرفیت رشد بیشتر برای بخش بزرگی از خانوارها کاهش یافته است. آمار رسمی از رشد میانگین ۳۱ درصدی اجارهبها نسبت به مرداد سال قبل حکایت دارد، اما بررسیهای میدانی نشان میدهد برخی مالکان در تهران نرخ اجاره را بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش دادهاند. در مناطق میانی و حتی جنوبی شهر تهران نیز پول پیش برخی واحدهای مسکونی میلیاردی شده است.
از یک سو، تورم سالانه اجاره براساس گزارش مرکز آمار به کمترین میزان خود از آذرماه سال ۱۴۰۱ رسیده و از سوی دیگر، برخی برآوردهای غیررسمی نشان میدهد سهم اجاره از درآمد خانوارهای مستأجر به ۵۰ تا ۷۰ درصد رسیده است. این سهم برای برخی گروههای کمدرآمد حتی بالاتر از ۷۰ درصد گزارش میشود.
براساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم سالانه اجاره مسکن در مردادماه امسال به ۳۲.۳ درصد رسید؛ رقمی که از آذر ماه سال ۱۴۰۱ تاکنون کمترین سطح تورم سالانه این بازار محسوب میشود.
در همین حال، تورم ماهانه و تورم نقطه به نقطه اجاره در این ماه بدون تغییر محسوس نسبت به تیر ماه، به ترتیب در سطح ۲.۵ درصد و ۳۱.۸ درصد باقی ماند. این آمار از ثبات نسبی شرایط تورمی بازار اجاره در مقطع اوج جابهجایی مستاجران در نیمه تابستان حکایت دارد.
اطلاعات گزارش شاخص قیمت مصرفکننده مربوط به مرداد ماه ۱۴۰۵ همچنین نشان میدهد تورم شاخص اجاره مسکن خانوارهای کشور با فاصله محسوسی کمتر از تورم عمومی این ماه بوده است.
تورم نقطه به نقطه اجاره مسکن در این ماه ۳۱.۸ درصد اعلام شده، در حالی که تورم نقطه به نقطه عمومی به ۸۹ درصد رسیده است؛ رقمی که حدود سه برابر بیشتر از تورم اجاره محسوب میشود.
تورم عمومی سالانه نیز حدود ۷۰ درصد گزارش شده که بیش از دو برابر تورم سالانه شاخص اجاره مسکن مرداد ماه یعنی ۳۲.۳ درصد است. همچنین تورم عمومی ماهانه در این ماه ۳.۴ درصد بوده، در حالی که تورم ماهانه شاخص اجاره ۲.۵ درصد اعلام شده است.
بازار اجاره رکورددار کمترین رشد قیمت مرداد ماه
بازار اجاره در میان ۱۲ گروه از کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای کشور نیز کمترین میزان تورم نقطه به نقطه و سالانه را در مرداد ماه امسال به ثبت رسانده است.
براساس اعلام مرکز آمار ایران، بیشترین میزان تورم نقطه به نقطه در مرداد ماه مربوط به گروه «دخانیات» و گروه «خوراکیها و آشامیدنیها» بوده که به ترتیب حدود ۱۶۱ و ۱۲۷.۵ درصد اعلام شده است.
تورم سالانه این گروهها نیز به ترتیب ۱۱۵.۶ و ۱۰۳.۷ درصد گزارش شده که فاصله قابل توجهی با تورم اجاره مسکن در این ماه دارد.
با وجود کاهش سرعت رشد اجارهبها، هزینه مسکن همچنان بخش بزرگی از درآمد خانوارها را به خود اختصاص میدهد. گزارشهای سال ۱۴۰۳ مرکز آمار سهم کل هزینه مسکن در سبد خانوار شهری را حدود ۴۳.۷ درصد نشان میداد؛ رقمی که اجاره، رهن، هزینههای مرتبط با مسکن و نگهداری را شامل میشود.
اما در سال ۱۴۰۵ و با افزایش فشار هزینههای اجاره، برخی برآوردها سهم اجاره از درآمد بسیاری از خانوارهای مستأجر را بین ۵۰ تا ۷۰ درصد اعلام کردهاند. این رقم برای برخی گروههای کمدرآمد حتی بالاتر از ۷۰ درصد گزارش شده است.
رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد سهم هزینه مسکن از بودجه خانوار بهطور متوسط از ۵۰ درصد عبور کرده است.
تورم ۳۱.۸ درصدی نقطه به نقطه اجاره مسکن اکنون تنها ۶.۸ درصد با نرخگذاری قوای سهگانه فاصله دارد.
دولت از سال ۱۳۹۹ و همزمان با اپیدمی ویروس کرونا، سیاست تعیین حد مجاز افزایش اجارهبها را در دستور کار قرار داد و برای هر سال تقریبا عدد ثابت ۲۵ درصد را تعیین کرد.
در کنار این سیاست، دولت به مستاجران وام ودیعه مسکن پرداخت میکند که در سال جاری سقف این تسهیلات در تهران ۳۶۵ میلیون تومان تعیین شده است.
از سوی دیگر، وزارت راه و شهرسازی «طرح مسکن استیجاری» را در دستور کار قرار داده و قصد دارد با خرید واحدهای مسکونی، این واحدها را با نرخهای پایینتر در اختیار زوجهای جوان دهکهای یک تا شش قرار دهد.
تاکنون ثبتنام ۵۰۰۰ متقاضی مسکن استیجاری در ۱۵ شهر انجام شده و براساس وعده مسئولان وزارت راه و شهرسازی، در هفته دولت اولین واحدها به مستاجران تحویل داده میشود.
رضا خالقی، مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران، نیز اعلام کرده است تا پایان سال ۱۴۰۵ در شهرهای تهران، پرند، قرچک و اندیشه ۱۵۴۰ واحد مسکن استیجار تکمیل و به متقاضیان واجد شرایط واگذار میشود.
