بسته مذاکراتی تهران؛ آیا ابتکار تازه‌ای در راه است؟

اقتصادایرانی:

در شرایطی که مسیر مذاکرات ایران و آمریکا همچنان با بن‌بست روبه‌روست، مجموعه‌ای از اظهارات مقام‌های دو طرف و تحرکات دیپلماتیک در منطقه نشان می‌دهد کانال‌های ارتباطی و تلاش کشورهای میانجی هنوز متوقف نشده است. با این حال، موضع اعلام‌شده تهران این است که بازگشت به مذاکرات به اجرای تعهدات آمریکا و تحقق شروط ایران بستگی دارد.

در تازه‌ترین تحول، خبرگزاری تاس به نقل از یک منبع بلندپایه ایرانی گزارش داده تهران همچنان امکان انجام مذاکرات درباره پرونده هسته‌ای را منتفی نمی‌داند، اما آن را به اجرای کامل توافق اسلام‌آباد مشروط کرده است. گزارش‌های منتشرشده به نقل از تاس نیز این موضع را منعکس کرده‌اند که بازگشت ایران به مسیر دیپلماتیک به اثبات جدیت واشنگتن و اجرای توافق پیشین وابسته است.

هفت شرط ایران برای آغاز مذاکره

در همین ارتباط، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده است هفت شرط ایران برای آغاز هرگونه مذاکره به دولت آمریکا منتقل شده و تهران اکنون منتظر پاسخ واشنگتن به این شروط است.

رضایی همچنین گفته پس از آنچه ایران «نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از سوی آمریکا» می‌داند، راهبرد تهران در سه حوزه جنگ، مذاکره و مقابله با تحریم‌های اقتصادی تغییر کرده است. او در اظهارات جداگانه نیز تأکید کرده بود که از نگاه تهران، آمریکا برای خروج از وضعیت موجود باید حقوق و شروط ایران را بپذیرد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز در نطق روز یکشنبه اعلام کرد پیام‌ها و شروط ایران از طریق میانجی‌ها به طرف آمریکایی منتقل شده است. به گفته او، تا زمانی که این شروط محقق نشود، حقوق مورد مطالبه ایران به رسمیت شناخته نشود و تعهدات آمریکا اجرا نشود، زمینه‌ای برای بازگشت به شرایط پیشین مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز وجود نخواهد داشت. این موضع در گزارش‌های دیگر از سخنان قالیباف نیز منعکس شده است.

ادعای تازه ترامپ درباره ایران

فرارو در ادامه نوشته دونالد ترامپ نیز در تازه‌ترین موضع خود، ضمن اعلام آمادگی برای دیدار با رئیس‌جمهور ایران در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل، مدعی شده است که ایران با سه گزینه روبه‌روست. در گزارش فرارو جزئیات این سه گزینه در این بخش تشریح نشده است.

چه شروطی برای مذاکره مطرح شده است؟

در فضای شکل‌گرفته پیرامون شروط تهران، مواردی از جمله آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، توقف حملات آمریکا، پایان محاصره دریایی و توقف دخالت آمریکا در امور داخلی ایران به‌عنوان بخشی از مطالبات مطرح‌شده عنوان شده است.

در همین حال، رسانه اماراتی «ارم‌نیوز» به نقل از منابع غربی مدعی شده است که ایران برای کاهش تنش‌ها با آمریکا، پیشنهادی شامل توقف فوری غنی‌سازی اورانیوم در سطوح بالاتر از ۵ درصد مطرح کرده و در مقابل، خواستار آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده خود در بانک‌های آسیایی، به‌ویژه در کره‌جنوبی و ژاپن شده است. فرارو این موضوع را به‌عنوان ادعای آن رسانه نقل کرده و نه موضع رسمی تأییدشده تهران.

فرارو در تحلیل خود این ادعا را با توجه به تأکید تهران بر اجرای گام‌به‌گام تفاهم اسلام‌آباد و تحولات مربوط به تنگه هرمز، محل تردید دانسته است.

همان رسانه اماراتی همچنین مدعی شده در بسته پیشنهادی ایران، موضوعاتی مانند بازگشایی کامل و امن تنگه هرمز، ارائه تضمین درباره توقف تهدیدها علیه کشتیرانی، خودداری از استفاده از پهپاد و مین دریایی و هماهنگی تردد دریایی با همکاری عمان نیز مطرح شده است. این موارد تاکنون در گزارش مورد استناد فرارو به‌عنوان ادعاهای رسانه‌ای مطرح شده‌اند.

کانال میانجی‌ها همچنان فعال است

در سوی دیگر، تلاش کشورهای میانجی برای نزدیک کردن تهران و واشنگتن ادامه دارد.

وزیر خارجه قطر گفته است از مقام‌های دولت آمریکا شنیده که واشنگتن خواهان رسیدن به توافق است. همزمان هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز از مطرح شدن طرح‌های تازه برای مصالحه میان ایران و آمریکا خبر داده و گفته ترکیه و دیگر کشورها برای بازگرداندن دو طرف به مسیر مذاکره تلاش می‌کنند.

در کنار این تحرکات، سفر محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، به تهران نیز مورد توجه قرار گرفته است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این سفر را در چارچوب روابط دوجانبه و پیگیری توافق‌های مشترک رؤسای جمهور دو کشور توصیف کرده و گفته اطلاعی از وجود طرح مشخصی برای میانجی‌گری در این سفر ندارد.

بقائی در عین حال گفته با توجه به اینکه پاکستان پیش‌تر برای میانجی‌گری تلاش کرده، طبیعی است اسلام‌آباد از فرصت‌های مختلف برای «مساعی جمیله» استفاده کند. گزارش‌های دیگر نیز تأیید کرده‌اند که وزارت خارجه ایران وجود پیام یا ابتکار مشخص آمریکایی همراه وزیر کشور پاکستان را رد کرده و محور اصلی سفر را روابط دوجانبه دانسته است.

سناریوی اول؛ بازگشت تدریجی به میز مذاکره

فرارو در بخش تحلیلی گزارش، با توجه به ادامه تنش میان ایران و آمریکا و فعال ماندن میانجی‌ها، دو سناریو را تا حدود اواسط آبان و زمان انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا مطرح کرده است.

در سناریوی نخست، احتمال بازگشت تدریجی به میز مذاکره مطرح می‌شود. بر اساس تحلیل این رسانه، نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره می‌تواند بر محاسبات واشنگتن تأثیر بگذارد؛ به‌خصوص اگر ادامه بحران با ایران همزمان با افزایش فشارهای منطقه‌ای و نگرانی از گسترش درگیری میان عربستان و حوثی‌ها، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی بیشتری ایجاد کند.

در چنین سناریویی، نویسنده گزارش احتمال داده است آمریکا از طریق میانجی‌ها بار دیگر به سمت مذاکره حرکت کند.

اجرای بخشی از تعهدات قبلی یا ارائه تضمین‌ها و امتیازهایی برای بازسازی اعتماد نیز در این سناریو می‌تواند مقدمه‌ای برای احیای تفاهم اسلام‌آباد باشد. فرارو تأکید کرده تحقق چنین مسیری به پاسخ واشنگتن به شروط ایران، میزان انعطاف دو طرف و وجود یک ابتکار مشخص دیپلماتیک وابسته خواهد بود.

سناریوی دوم؛ ادامه وضعیت «نه جنگ، نه صلح»

سناریوی دوم مطرح‌شده در گزارش، ادامه وضعیت کنونی و باقی ماندن روابط در شرایط «نه جنگ، نه صلح» است.

بر پایه این تحلیل، اگر آمریکا شروط ایران را نپذیرد و تهران نیز بدون اجرای تعهدات مورد مطالبه خود حاضر به بازگشت به شرایط قبلی مذاکرات نشود، وضعیت موجود ممکن است تا موعد مورد اشاره ادامه پیدا کند.

در این حالت، کانال‌های ارتباطی و فعالیت میانجی‌ها کاملاً متوقف نخواهد شد، اما مذاکرات رسمی نیز از سر گرفته نمی‌شود. فرارو در ادامه همین سناریوی تحلیلی، احتمال تشدید مجدد درگیری نظامی و ورود آمریکا و اسرائیل به مرحله دیگری از جنگ پرشدت علیه ایران را نیز مطرح کرده است؛ این بخش پیش‌بینی و سناریوی نویسنده گزارش است و نه یک تحول قطعی یا اعلام رسمی.

مذاکرات نه قطعی است و نه کاملاً منتفی

جمع‌بندی گزارش فرارو این است که در شرایط فعلی نه می‌توان بازگشت ایران و آمریکا به مذاکرات را قطعی دانست و نه می‌توان گفت تلاش‌های دیپلماتیک پایان یافته است.

کانال‌های میانجی‌گری همچنان فعال هستند، اما فاصله میان شروط اعلام‌شده تهران و مواضع واشنگتن، دستیابی به یک ابتکار مورد توافق دو طرف را دشوار کرده است.