زنگ خطر برای صادرات کشاورزی ایران به صدا درآمد
اقتصادایرانی : یک عضو هیات علمی مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور میگوید نبود نقشآفرینی مؤثر ایران در تعیین حدود مجاز باقیمانده آفتکشها، به یکی از عوامل اصلی محدودیت و مرجوعی محصولات صادراتی تبدیل شده است.
افزایش حساسیت بازارهای جهانی نسبت به سلامت غذا و ایمنی محصولات کشاورزی، بیش از هر زمان دیگری نقش استانداردهای بینالمللی را در سرنوشت صادرات کشورها پررنگ کرده است. در این میان، کمیسیون کدکس غذایی بهعنوان مرجع مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)، نقشی تعیینکننده در تنظیم موازنه میان سلامت مصرفکننده و تجارت منصفانه ایفا میکند. با این حال، محدود بودن سهم ایران در فرایند تدوین حدود مجاز باقیمانده آفتکشها (MRLs)، موجب شده بسیاری از محصولات صادراتی کشور، از جمله پسته، با محدودیتها و بازگشتهای مکرر مواجه شوند؛ موضوعی که اکنون از سوی کارشناسان بهعنوان یکی از گلوگاههای اصلی امنیت غذایی و صادرات کشاورزی ایران مطرح میشود.
نقش کدکس غذایی در سلامت مصرفکننده و تجارت جهانی
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور با تأکید بر نقش راهبردی کمیسیون کدکس غذایی در تضمین سلامت مصرفکنندگان و تسهیل تجارت منصفانه محصولات کشاورزی گفت: کمیسیون کدکس غذایی از سال ۱۹۶۳ بهعنوان سازوکار مشترک FAO و WHO ایجاد شد تا خلأ جهانی در تدوین استانداردهای معتبر و قابل پذیرش بینالمللی، بهویژه در حوزه حدود مجاز باقیمانده آفتکشها (MRLs)، برطرف شود.
رمضانی، رئیس کمیته متناظر کدکس باقیمانده آفتکشها افزود: فلسفه اصلی کدکس این است که استانداردها نه مانعی برای تجارت باشند و نه تهدیدی برای سلامت جامعه؛ به همین دلیل تصمیمات این کمیسیون همزمان ماهیت بهداشتی و تجاری دارند و مستقیماً بر سرنوشت صادرات کشورها اثر میگذارند.
سهم اندک ایران در تدوین استانداردها و تبعات صادراتی
وی با اشاره به عضویت حدود ۱۸۹ کشور در کدکس گفت: یکی از مهمترین ارکان این ساختار بینالمللی، «کمیته کدکس باقیمانده آفتکشها» (CCPR) است که مسئول تدوین و تصویب حدود مجاز باقیمانده سموم در محصولات کشاورزی است. پنجاهوششمین اجلاس این کمیته در سال ۲۰۲۵ برگزار شد؛ کمیتهای که معمولاً به میزبانی چین تشکیل میشود و برگزاری نشست اخیر آن در شیلی یک استثنا محسوب میشود.
رمضانی با تأکید بر اهمیت مشارکت فعال کشورها اظهار کرد: کشورهایی که در فرایند تدوین این استانداردها حضور مؤثر دارند، از منافع تجاری و سلامتمحور آن بهرهمند میشوند، اما کشورهایی که مشارکت فعالی ندارند، ناچار به پذیرش حدود پیشفرض سختگیرانهای میشوند که اغلب با شرایط واقعی تولید در مزرعه همخوانی ندارد و به مانعی جدی برای صادرات تبدیل میشود.
پسته ایرانی قربانی استانداردهای سختگیرانه
این پژوهشگر حوزه باقیمانده سموم با اشاره به چالشهای ایران گفت: متأسفانه بخش قابل توجهی از محصولات صادراتی کشور، از جمله پسته، به دلیل اعمال حدود مجاز پیشفرض و غیرواقعی با محدودیت یا مرجوعی مواجه شدهاند. این در حالی است که در سال ۲۰۲۴ فرصت تعیین حدود مجاز برخی سموم به ایران واگذار شد؛ فرصتی که در صورت ارائه دادههای علمی و مبتنی بر واقعیت مزرعه میتواند مسیر صادرات را هموار کند.
وی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند هند و ژاپن افزود: کشورهایی که محصول صادراتی مهم دارند، تلاش میکنند حدود مجاز مرتبط با همان محصول را خود تدوین و در کدکس ثبت کنند. هند برای ادویهها و ژاپن برای طیف گستردهای از محصولات کشاورزی چنین مسیری را طی کردهاند، اما سهم ایران در این فرآیند همچنان محدود است.
رمضانی با انتقاد از نگاه صرفاً داخلی به تعیین حدود مجاز سموم تأکید کرد: استانداردهایی که فقط برای مصرف داخلی یا واردات طراحی میشوند، مشکل صادرات را حل نمیکنند. راهحل اساسی، حرکت هدفمند به سمت کدکس و ایفای نقش فعالتر ایران در کمیته کدکس باقیمانده آفتکشهاست؛ در غیر این صورت، همچنان باید استانداردهایی را بپذیریم که نه با واقعیت کشاورزی کشور همخوانی دارند و نه به نفع اقتصاد ملی هستند.
