خانوادهها خرید مدرسه را نصفهنیمه انجام میدهند / گرانی دست بردار نیست !
اقتصادایرانی: بازار لوازمالتحریر در آستانه مهر با تقاضای فصلی و فشار قدرت خرید روبهروست؛ خانوادهها خریدها را کوچکتر، اقتصادیتر و مرحلهای انجام میدهند.
بازار لوازمالتحریر در آستانه بازگشایی مدارس با افزایش تقاضای فصلی روبهرو شده، اما کاهش قدرت خرید خانوادهها شکل این تقاضا را تغییر داده است. بسیاری از خانوادهها خرید دفتر، مداد، خودکار، کیف، جامدادی و دیگر اقلام آموزشی را به کالاهای ضروری، نمونههای اقتصادی و حتی خرید مرحلهای محدود کردهاند.
بررسی معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران در گزارش راهبردی پایش بازار مردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد عرضه اقلام پرمصرف در مجموع در سطح قابل قبول قرار دارد، اما رشد هزینه کاغذ و مواد اولیه، نوسانات ارزی، هزینه حملونقل و ریسک تأمین کالاهای وارداتی، بازار نوشتافزار را همچنان در معرض افزایش قیمت و کمبودهای مقطعی قرار داده است.
بازار لوازمالتحریر در روزهای منتهی به آغاز سال تحصیلی، یک بازار عادی نیست. حجم خرید خانوادهها در فاصلهای کوتاه بالا میرود و همین تمرکز زمانی، زنجیره تأمین را از تولیدکننده و عمدهفروش گرفته تا شبکه حملونقل و فروشگاهها تحت فشار قرار میدهد.
افزایش مراجعه به فروشگاهها لزوماً به معنای رونق نیست
بازار لوازمالتحریر در آستانه مهرماه بیش از آنکه با مسئله رونق یا رکود مواجه باشد، با مسئله توان خرید خانوارها روبهرو است. خانوادهها ناگزیر به خرید برای شروع سال تحصیلی هستند، اما توان مالی آنها برای تهیه یکجای فهرست مدرسه کاهش یافته است.
به همین دلیل، افزایش مراجعه به فروشگاهها را نمیتوان بهتنهایی نشانه رونق بازار دانست؛ بخش قابلتوجهی از این تقاضا، تقاضای اجباری برای تأمین حداقلهای آموزشی است. گزارش معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران، شرایط بازار را «افزایش تقاضای فصلی همراه با فشار قدرت خرید» توصیف میکند؛ وضعیتی که ممکن است در آن تعداد مراجعهها و حتی حجم خرید بالا برود، اما این افزایش الزاماً به معنای رونق واقعی بازار نیست.
در چنین شرایطی، ثبات بازار فقط با برخورد با آخرین حلقه زنجیره به دست نمیآید. تأمین بهموقع کاغذ و مواد اولیه، توزیع کالا پیش از اوج تقاضا، تسهیل واردات اقلام فاقد مشابه داخلی، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، عرضه مستقیم، شفافیت قیمت و حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوادهها، مجموعه اقداماتی است که میتواند مانع تبدیل فشار فصلی بازار به موج تازه گرانی شود.
خریدهای مدرسهای کوچکتر و مرحلهای شده است
یکی از مهمترین تغییرات امسال به رفتار مصرفکنندگان مربوط میشود. کاهش قدرت خرید و ابهام درباره نحوه برگزاری کلاسها در سال تحصیلی جاری، باعث شده خانوادهها از خرید کامل و یکجای فهرست لوازمالتحریر فاصله بگیرند.
خرید حداقلی، مقایسه قیمتها، استفاده دوباره از کالاهای سال قبل، جایگزین کردن برندهای گرانقیمت با نمونههای اقتصادی و خرید مرحلهای، به بخشی از الگوی جدید مصرف تبدیل شده است. به بیان دیگر، بازار با افزایش تقاضا روبهرو است، اما تقاضای مؤثر محدود شده؛ خانوادهها همچنان باید خرید کنند، ولی تلاش دارند این کار را با کمترین هزینه ممکن انجام دهند.
این تغییر رفتار در گروههای مختلف دانشآموزی نیز دیده میشود. دانشآموزان مقطع ابتدایی بیشتر به مدادرنگی، مداد، پاککن، تراش، دفتر، ماژیک، جامدادی و کیف نیاز دارند و جذابیت ظاهری کالا برای این گروه اهمیت بیشتری دارد. در متوسطه اول، تقاضا بیشتر جنبه کاربردی و آموزشی دارد و در متوسطه دوم، مصرف دفتر و کاغذ افزایش پیدا میکند.
برای دانشآموزان هنرستانی نیز بخشی از ابزارهای طراحی و فنی مورد نیاز، قیمت بالاتر و وابستگی بیشتری به واردات دارند.
دفتر و کاغذ؛ نقطه حساس بازار
در سمت عرضه، تولید داخلی همچنان ظرفیت قابلقبولی برای تأمین بخش مهمی از اقلام عمومی بازار دارد. دفتر، مداد، خودکار، پاککن، تراش، پوشه و زونکن از جمله محصولاتی هستند که تولیدکنندگان داخلی در آنها ظرفیت مناسبی دارند.
با این حال، تولید داخلی به معنای مصون ماندن بازار از نوسان هزینهها نیست. کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلز، جوهر، مواد شیمیایی و مواد بستهبندی، نهادههای مؤثر در تولید این کالاها هستند و افزایش قیمت هرکدام میتواند بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر قیمت نهایی اثر بگذارد.
بررسیها نشان میدهد دفتر مشق و دفتر نقاشی و طراحی، روند قیمتی «افزایشی ملایم تا متوسط» را تجربه میکنند. قیمت کاغذ و مقوا، هزینه چاپ و صحافی و افزایش تقاضای فصلی، از عوامل اصلی این روند هستند.
برای مداد و خودکار، ثبات نسبی تا افزایش ملایم پیشبینی شده و ظرفیت تولید داخلی میتواند مانع جهش شدید قیمت شود. پاککن و تراش نیز به دلیل مناسب بودن نسبی عرضه داخلی، وضعیت باثباتتری دارند؛ هرچند برخی برندهای وارداتی همچنان از نرخ ارز تأثیر میپذیرند.
در گروه مدادرنگی و ماژیک، شرایط متفاوت است. وابستگی بخشی از بازار به واردات و تفاوت کیفیت برندها، دامنه نوسان قیمت این اقلام را افزایش میدهد.
جامدادی و کیف مدرسه نیز به دلیل تأثیر قیمت پارچه، پلاستیک، زیپ، یراقآلات، هزینه دوخت و در برخی مدلها واردات، با روند افزایشی قیمت روبهرو هستند.
همه لوازمالتحریر در داخل تولید نمیشود
یکی از نکات مهم گزارش معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران، ضرورت تفکیک کالاهای عمومی از اقلامی است که وابستگی بیشتری به واردات دارند.
برخی انواع ماژیک، رواننویس، اتود، راپید، خودکارهای تخصصی، لوازم طراحی، مقوا، کیفهای خاص و محصولات فانتزی، در گروه کالاهایی قرار میگیرند که محدودیت واردات، نبود ثبت سفارش و تأخیر در ترخیص میتواند مستقیماً بر میزان عرضه و قیمت آنها اثر بگذارد.
بر اساس این گزارش، بخشی از واردات محصولات نهایی فاقد مشابه تولید داخل، طی حدود یک سال گذشته به دلیل طرح بهینهسازی ارزی به حداقل رسیده است. بنابراین نگرانی درباره کمبود، اگرچه برای کالاهای عمومی در سطح بالایی قرار ندارد، اما در برخی اقلام وارداتی همچنان وجود دارد.
در نتیجه، بازار لوازمالتحریر را نمیتوان بازاری کاملاً متکی بر تولید داخل دانست. تولید داخلی میتواند ثبات نسبی بازار اقلام عمومی را حفظ کند، اما هر اختلال در تأمین مواد اولیه یا واردات کالاهای تخصصی، بخشی از بازار را با افزایش قیمت یا کاهش عرضه مواجه خواهد کرد.
خطر اصلی بازار؛ کمبود ساختاری نیست
بررسیها سطح ریسک بازار را در شرایط فعلی «متوسط رو به بالا» ارزیابی میکند. تأمین کاغذ و مواد اولیه، نرخ ارز و میزان عرضه کالاهای وارداتی، سه متغیری هستند که تغییر همزمان آنها میتواند بازار را در مدت کوتاهی تحت فشار قرار دهد.
تمرکز خرید در هفتههای منتهی به بازگشایی مدارس نیز فشار مضاعفی بر زنجیره توزیع وارد میکند. اگر کالا پیش از رسیدن به اوج تقاضا تأمین و توزیع نشود، حتی در شرایطی که کمبود ساختاری وجود ندارد، احتمال کمبود مقطعی برخی اقلام و افزایش قیمت آنها بالا میرود.
به همین دلیل، مسئله اصلی بازار در روزهای پیش رو فقط کنترل قیمت نیست؛ بلکه آمادگی زنجیره تأمین برای پاسخگویی به تقاضایی متمرکز و کوتاهمدت اهمیت دارد.
گره بازار فقط در فروشگاه نیست
گزارش معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران بر یک نکته سیاستی مهم تأکید دارد: برخورد با گرانفروشی در آخرین حلقه زنجیره، بهتنهایی نمیتواند ثبات پایدار ایجاد کند.
قیمت کاغذ و مقوا، نرخ ارز، تأمین مواد اولیه، هزینه حملونقل، هزینه اجاره و نگهداری فروشگاه، وضعیت واردات و ترخیص و حتی قدرت خرید خانوارها، همگی پیش از رسیدن کالا به قفسه فروشگاه بر قیمت نهایی اثر گذاشتهاند. بنابراین اگر افزایش قیمت ناشی از رشد هزینههای تولید و تأمین باشد، تمرکز صرف بر فروشنده نمیتواند ریشه مشکل را حل کند.
از همین منظر، گزارش بر پایش کل زنجیره، از واردات مواد اولیه و تولید تا عمدهفروشی و خردهفروشی، تأکید دارد. در کنار آن، مقابله با احتکار، گرانفروشی، فروش اجباری و عرضه کالای تقلبی نیز ضروری دانسته شده است.
نسخه پیشنهادی برای بازار؛ تأمین زودتر، خرید ارزانتر
راهکار پیشنهادی گزارش برای عبور آرام بازار از فصل بازگشایی مدارس، پیش از هر چیز بر تأمین و توزیع زودهنگام استوار است. شناسایی اقلام پرمصرف، ایجاد ذخیره مناسب برای دفتر، مداد، خودکار، پاککن و تراش و جلوگیری از تمرکز موجودی در چند عمدهفروش یا منطقه خاص، از جمله پیشنهادهای اجرایی مطرحشده است.
در سمت تقاضا نیز گزارش مجموعهای از سیاستهای حمایتی را پیشنهاد میکند؛ از عرضه بستههای اقتصادی در چند سطح قیمتی و ارائه تخفیف به دانشآموزان کمبرخوردار گرفته تا امکان فروش اقساطی یا پرداخت مرحلهای و حتی اختصاص سهمیه جداگانه کالابرگ برای خانوادههای دهکهای پایین.
برگزاری نمایشگاههای عرضه مستقیم نیز یکی دیگر از ابزارهای پیشنهادی است. این نمایشگاهها باید با حضور تولیدکنندگان داخلی و فروشندگان دارای مجوز، اعلام شفاف قیمت و کنترل کیفیت کالا همراه باشند تا کاهش واسطهگری واقعاً به کاهش هزینه خرید خانوادهها منجر شود.
