قدرت خرید مردم کم و کمتر شد / تورم بازار را زمین زد !
اقتصادایرانی: بررسی بازار خردهفروشی نشان میدهد فروش حجمی تقریباً ثابت مانده، اما تورم هزینه خرید خانوارها را ۵۲ درصد افزایش داده و الگوی مصرف را تغییر داده است.
اقتصاد ایران در یک سال گذشته همزمان با تحریمها، اعتراضات و جنگ، تغییر محسوسی در رفتار مصرفی خانوارها تجربه کرده است. بررسی بازار خردهفروشی نشان میدهد رشد ارزش فروش، بیشتر از آنکه حاصل افزایش مصرف باشد، نتیجه افزایش قیمتها بوده است؛ بهطوری که فروش حجمی تقریباً ثابت مانده اما فروش ریالی ۵۲ درصد افزایش پیدا کرده است.
هممیهن آنلاین در گزارشی با بررسی وضعیت بازار خردهفروشی، اعلام کرده است که فشارهای اقتصادی از تجار، صادرکنندگان و واردکنندگان کالاهای اساسی تا مردم عادی را تحت تأثیر قرار داده و خرید از سوپرمارکتها و فروشگاهها را برای خانوارها دشوارتر کرده است. آمارها و نظرسنجیهای انجامشده نیز از تغییر رفتار بازار در یک سال گذشته حکایت دارد.
بررسی بازار در سه مقطع بحرانی
در این بررسی، بازار خردهفروشی در سه بازه زمانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. دوره نخست، آبان و آذر سال گذشته بود؛ زمانی که هنوز اعتراضات دیماه و جنگ اسفندماه آغاز نشده بود. دوره دوم به دی و بهمن سال گذشته، همزمان با وقوع اعتراضات، مربوط میشد و دوره سوم نیز اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ را دربر میگرفت؛ دورهای که جنگ آمریکا با ایران جریان داشت.
جامعه آماری این مطالعه حدود ۷۵ هزار فروشگاه خردهفروشی در شهرهای مهم ایران را شامل میشود.
حجم فروش ثابت ماند؛ هزینه خرید ۵۲ درصد بالا رفت
نتایج بررسی نشان میدهد در دورههای بحرانی، این «تورم» بوده که موجب رشد ارزش بازار شده، نه افزایش مصرف. فروش حجمی کل بازار در سه دوره مورد بررسی تنها حدود ۰.۲ درصد تغییر کرده و عملاً ثابت مانده است؛ در مقابل، فروش ریالی ۵۲ درصد افزایش داشته است.
این ارقام نشان میدهد خانوارها تلاش کردهاند سطح مصرف خود را تا حد امکان حفظ کنند، اما برای خرید همان میزان کالا، هزینه بیشتری پرداختهاند.
در جریان جنگ، مشکل تأمین مواد اولیه در مدت کوتاهی برطرف شد؛ با این حال، بر اساس این گزارش، میتوان گفت جنگ اقتصادی پس از پایان جنگ ۴۰روزه تازه آغاز شده است. اکنون واردات محدود شده و مواد اولیه با دشواری بیشتری تأمین میشود.
زنجیره تأمین نیز بهدلیل آسیب به پتروشیمیها و پلها و همچنین افزایش هزینه حملونقل با مشکل مواجه شده است؛ مسئلهای که در نهایت خود را در افزایش قیمت کالاها نشان میدهد.
بحران؛ وقفه کوتاه در خرید یا رکود پایدار؟
با وجود شرایط جنگ اقتصادی، میزان مصرف ثابت مانده و قیمت کالاهای مصرفی افزایش پیدا کرده است. ارائه کالابرگ یکی از عواملی است که در حفظ سطح مصرف نقش داشته است.
تمام صنایع در دوره دوم، یعنی دی و بهمن، نسبت به دوره نخست، آبان و آذر، با افت فروش حجمی روبهرو شدند. با این حال، در دوره سوم، یعنی اسفند و فروردین، بیشتر صنایع نسبت به دی و بهمن رشد مثبت فروش حجمی را ثبت کردند.
این روند نشان میدهد بازار پس از شوک اولیه توانسته بخشی از تقاضای ازدسترفته را بازیابی کند. بنابراین اثر بحران در این دوره بیشتر به شکل یک وقفه کوتاهمدت در خرید دیده شده است، نه رکودی پایدار.
خانوارها هزینه بیشتری برای کالاهای ضروری پرداختند
سهم فروش ریالی مواد غذایی در اسفند و فروردین نسبت به آبان و آذر افزایش یافته است. در مقابل، سهم فروش ریالی نوشیدنیها و لبنیات کاهش داشته است.
این تغییر میتواند نشان دهد که خانوارها در شرایط بحرانی، بخش بیشتری از هزینه خود را به کالاهای ضروری اختصاص دادهاند و خرید برخی کالاهای قابلتعویق را کاهش دادهاند.
بیشترین فشار تورمی بر صنایع غذایی
آمارها نشان میدهد جنگ در اسفند و فروردین موجب تشدید تورم و انتقال سریعتر افزایش هزینهها به مصرفکننده شده است. این دوره، نقطه اوج فشار قیمتی بر بازار بوده است.
بیشترین رشد قیمت هر واحد کالا در سه دوره مورد بررسی به مواد غذایی اختصاص داشته و صنایع غذایی بیشترین فشار تورمی را تحمل کردهاند. رشد قیمت تقریباً در تمام صنایع در دوره اسفند و فروردین شتاب گرفته، اما سرعت افزایش قیمت در مواد غذایی از سایر صنایع بیشتر بوده است.
البته شدت اثر بحران بر صنایع مختلف یکسان نبوده و همه بازارها به یک اندازه تحت فشار قرار نگرفتهاند. با این حال، در مجموع، بیشترین تورم ثبتشده در این سه دوره مربوط به مواد غذایی بوده است.
بیثباتی قیمتها، مهمتر از کمبود کالا
بر اساس نظرسنجی انجامشده از حدود ۴۰۰ فروشگاه درباره تغییرات بازار، تأمین کالا و رفتار فروش در دوره جنگ، «افزایش قیمتها» و «تغییر الگوی هزینهکرد خانوارها» مهمترین چالشهای بازار بودهاند.
در این دوره، برخی محصولات با افزایش قیمت ناگهانی و برخی دیگر با افزایش تدریجی قیمت مواجه شدهاند. برای نمونه، اگرچه فروش حجمی محصولات لبنی شامل شیر، ماست، پنیر، خامه، بستنی و کشک در اسفند و فروردین رشد کرده، اما برآیند فروش این صنعت در مجموع سه دوره همچنان کاهشی بوده است.
یافتههای نظرسنجی از مغازهداران نیز از تداوم فشار بر فروش لبنیات در بحرانهای اخیر حکایت دارد. بیش از نیمی از فروشگاهها اعلام کردهاند که با کمبود کالا مواجه نبودهاند؛ بنابراین چالش اصلی آنها نه «اختلال گسترده در تأمین کالا»، بلکه «بیثباتی قیمتها» بوده است.
همچنین بیش از نیمی از فروشگاهها گفتهاند کالابرگ در فروشگاه آنها ارائه نمیشود. در میان فروشگاههای مشمول نیز اثر مثبت کالابرگ عمدتاً در سطح کم تا متوسط ارزیابی شده است.
تخممرغ و روغن در صدر خرید خانوارها
تخممرغ و روغن جایگاه نخست و دوم خود را در فروش حجمی و ریالی حفظ کردهاند. با این حال، این ثبات به معنای بیتأثیر بودن فشار اقتصادی بر الگوی مصرف نیست.
روغن یکی از روشنترین نمونههای فشار تورمی بر مصرفکننده به شمار میرود. افزایش شدید قیمت این کالا، با وجود افت حجم فروش، باعث شده رشد فروش ریالی آن حفظ شود.
در بازار لبنیات نیز ساختار بازار در برابر بحرانها مقاومت بیشتری نشان داده است. رتبه محصولات از نظر سهم فروش حجمی و ریالی در سه دوره تغییر محسوسی نکرده، هرچند اندازه بازار و عملکرد هر محصول با نوسان همراه بوده است.
پوشک همچنان ستون بازار سلولزی است
محصولات سلولزی شامل پوشک بچه، نوار بهداشتی و دستمال کاغذی برخلاف روند کلی بازار، در دوره اسفند و فروردین رشد فروش حجمی نداشتهاند. این وضعیت میتواند ناشی از محدودیت عرضه و وابستگی این محصولات به مواد اولیه وارداتی باشد.
پوشک بچه بهعنوان ستون اصلی بازار سلولزی، در هر سه دوره هم از نظر فروش حجمی و هم از نظر فروش ریالی جایگاه نخست خود را حفظ کرده است.
آب در صدر رشد فروش نوشیدنیها
در میان نوشیدنیها، شامل آب، نوشابه، آبمیوه، ماءالشعیر و نوشیدنیهای انرژیزا، آب در دوره اسفند و فروردین بیشترین رشد فروش حجمی را ثبت کرده است.
ضروری بودن آب و امکان ذخیرهسازی آن میتواند از دلایل اصلی این رشد باشد. نوشابه نیز بهعنوان ستون اصلی بازار نوشیدنی، در هر سه دوره رتبه نخست خود را هم در فروش حجمی و هم در فروش ریالی حفظ کرده است.
هزینه تولید ۴۰ درصد بیشتر شد
وضعیت بازار تنها به قدرت خرید مردم وابسته نیست و «قدرت تأمین» نیز یکی دیگر از عوامل تعیینکننده است. برخی برندها، بهخصوص از اردیبهشتماه امسال و پس از آتشبس، تمرکز خود را بر کاهش تنوع محصولات گذاشتهاند تا ضمن تأمین نیاز مصرفکننده، هزینههای انبار و نگهداری را کاهش دهند.
همزمان، تولید بستهبندیهای مقرونبهصرفه یا بزرگتر در دستور کار برخی برندها قرار گرفته است تا کالاهایی اقتصادیتر عرضه کنند و در شرایط دشوار، امکان ادامه فعالیت تولیدی خود را حفظ کنند.
با این وجود، شرایط جنگی، تحریمها و وضعیت حاکم بر بنادر و تأمین مواد اولیه باعث شده هزینههای تولید ۴۰ درصد افزایش پیدا کند.
بر اساس این گزارش، اگر این روند ادامه پیدا کند و مشکل تخصیص ارز برطرف نشود، احتمال افزایش دوباره قیمتها در نیمه دوم امسال وجود دارد.
