ظریف درباره گرایش ایران به شرق هشدار داد؛ همه راه‌ها را نبندیم

محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، در تازه‌ترین مقاله خود درباره مناسبات ایران با چین و روسیه تأکید کرده است که تقویت روابط با شرق نباید به معنای بسته شدن دیگر مسیرهای سیاست خارجی باشد. او معتقد است ایران برای افزایش قدرت چانه‌زنی خود باید مجموعه متنوعی از گزینه‌های خارجی در اختیار داشته باشد. این مقاله با عنوان «معماری نوین روابط راهبردی با چین و روسیه؛ اصالت و توازن فراگیر» در دومین شماره فصلنامه تخصصی اندیشکده پایاب منتشر شده است. 

ظریف: همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذاریم

ظریف در این مقاله نوشته است یکی از اصول مهم سیاست خارجی این است که یک کشور تمام ظرفیت خود را به یک قدرت خارجی گره نزند؛ زیرا از نگاه او چنین رویکردی می‌تواند آزادی عمل کشور را کاهش دهد و قدرت چانه‌زنی آن در برابر شرکای راهبردی را تضعیف کند.

او تأکید کرده است که «توازن فراگیر» در سیاست خارجی به معنای پشت کردن به چین و روسیه نیست، بلکه هدف آن حفظ روابط راهبردی با شرق در کنار باز نگه داشتن سایر گزینه‌هاست. 

روابط با چین باید از نفت و کالا فراتر برود

وزیر پیشین امور خارجه، روابط راهبردی با چین را برای ایران مهم دانسته اما تأکید کرده است که این مناسبات نباید صرفاً به همکاری‌های مقطعی یا ناشی از ضرورت محدود شود.

به اعتقاد ظریف، روابط اقتصادی ایران و چین باید از الگوی سنتی صادرات نفت خام و واردات کالا فاصله بگیرد و به سمت مشارکت در زنجیره ارزش، انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک صنعتی حرکت کند.

او همچنین درباره سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین نوشته است که با وجود ظرفیت‌های موجود، میان اهداف این سند و سطح اجرای آن فاصله قابل توجهی وجود دارد.

ظریف درباره روسیه چه گفت؟

ظریف در بخش دیگری از مقاله به روابط تهران و مسکو پرداخته و نوشته است روسیه را نباید نه «فرشته نجات» ایران دانست و نه «دشمن»؛ بلکه باید آن را قدرتی بزرگ و همسایه‌ای با منافع ملی خاص خود در نظر گرفت.

او همچنین دوگانه «روسیه‌ستیزی» و «روسیه‌پرستی» را برای سیاست خارجی ایران آسیب‌زا دانسته و تأکید کرده است که روابط با مسکو باید بر پایه شناخت منافع متقابل و همکاری راهبردی مدیریت شود.

استقلال به معنای انزوا نیست

ظریف در ادامه دیدگاه خود درباره استقلال در سیاست خارجی نوشته است که استقلال در جهان امروز به معنای قطع وابستگی‌های متقابل نیست، بلکه به توانایی مدیریت و متنوع‌سازی روابط خارجی مربوط می‌شود.

به گفته او، هرچه گزینه‌های یک کشور در سیاست خارجی محدودتر باشد، استقلال راهبردی آن نیز بیشتر تحت تأثیر ضرورت‌ها و وابستگی‌ها قرار می‌گیرد. از این منظر، گسترش روابط با چین و روسیه، تقویت مناسبات منطقه‌ای، حضور فعال در جنوب جهانی و مدیریت اختلافات با غرب باید به‌صورت همزمان دنبال شود. 

ظریف همچنین ساختار کنونی نظام بین‌الملل را در حال گذار به یک «جهان پساقطبی» توصیف کرده و نوشته است در این شرایط، فناوری، هوش مصنوعی، داده و توانایی اثرگذاری بر روایت‌ها در کنار قدرت نظامی به عناصر مهم قدرت ملی تبدیل شده‌اند