اگر جنگ دوباره آغاز شود طالبان کدام طرف می‌ایستد؟
افزایش فشار بر برخی مراکز شیعی و فرهنگی در افغانستان، نگرانی‌هایی درباره تضعیف نفوذ اجتماعی ایران در این کشور ایجاد کرده است. یک تحلیل تازه هشدار می‌دهد که از بین رفتن این شبکه‌های اجتماعی می‌تواند در صورت بروز درگیری آینده، قدرت بازدارندگی غیرنظامی ایران در افغانستان را کاهش دهد؛ هرچند شواهدی از تصمیم طالبان برای مشارکت مستقیم در جنگ علیه ایران منتشر نشده است.
احمد موسوی مبلغ در یادداشتی به بررسی نقش طالبان در معادلات امنیتی ایران پرداخته و معتقد است فشارهای اخیر این گروه بر افراد و نهادهایی که احتمال دارد در یک درگیری گسترده در کنار ایران قرار بگیرند، می‌تواند بخشی از ظرفیت اجتماعی تهران در افغانستان را از کار بیندازد.
چرا از خاک افغانستان علیه ایران اقدام گسترده‌ای نشد؟
در این یادداشت آمده است که برخی حامیان طالبان در تهران، انجام نشدن حمله از خاک افغانستان علیه ایران در جریان جنگ را نشانه همراهی طالبان با جمهوری اسلامی معرفی کرده‌اند.
اما نویسنده این برداشت را رد می‌کند و معتقد است دلیل اصلی را باید در نفوذ و سرمایه اجتماعی ایران در افغانستان جست‌وجو کرد.
به اعتقاد او، ایران در کشورهایی مانند عراق، پاکستان و افغانستان از شبکه‌ها و پیوندهای اجتماعی قابل توجهی برخوردار است و هرگونه اقدام آشکار علیه ایران از خاک این کشورها می‌تواند با واکنش بخشی از جامعه محلی روبه‌رو شود.
طالبان در حال از کار انداختن ظرفیت‌های نزدیک به ایران است؟
موسوی مبلغ اقدامات یک ماه اخیر طالبان را از زاویه‌ای دیگر بررسی کرده و نوشته است فشار بر افراد و مجموعه‌هایی که ممکن است در شرایط یک جنگ تمام‌عیار در کنار ایران قرار بگیرند، می‌تواند این ظرفیت‌ها را عملاً از صحنه خارج کند.
او حتی به کمیسیون عالی شیعیان اشاره کرده و معتقد است طالبان مجموعه‌هایی را که خود در شکل‌گیری آنها نقش داشته اما احتمال می‌دهد در شرایط خاص به ایران نزدیک شوند نیز از فعالیت بازداشته است.
انتقاد از واکنش تهران
بخش دیگری از این یادداشت متوجه عملکرد تهران است. نویسنده معتقد است واکنش کم‌رنگ ایران در برابر تعطیلی مراکز علمی، فرهنگی و رسانه‌ای شیعیان می‌تواند ارتباط نیروهای نزدیک به ایران در افغانستان را به مرور تضعیف کند.
از نگاه او، موضوع فقط بسته شدن چند مرکز نیست؛ بلکه مسئله اصلی، سرمایه اجتماعی و شبکه‌ای از ارتباطات انسانی، فرهنگی، مذهبی و زبانی است که ایران طی سال‌ها در افغانستان ایجاد کرده است.
این ظرفیت در شرایط بحرانی می‌تواند برای ایران نقش بازدارنده داشته باشد و هزینه استفاده از خاک افغانستان علیه تهران را افزایش دهد.
هشدار درباره فاصله گرفتن شیعیان و فارسی‌زبانان
نویسنده همچنین هشدار داده است که اگر شیعیان و فارسی‌زبانان افغانستان در برابر فشارهای طالبان، حمایت یا واکنش مؤثری از سوی تهران مشاهده نکنند، ممکن است اعتماد و احساس نزدیکی آنها به ایران کاهش پیدا کند.
به باور او، ادامه همزمان فشار طالبان و بی‌عملی تهران می‌تواند از یک سو ظرفیت‌های این گروه‌های اجتماعی را محدود کند و از سوی دیگر پیوند ذهنی و سیاسی آنها با ایران را ضعیف‌تر سازد.
اگر افغانستان روزی به سکوی عملیات علیه ایران تبدیل شود چه؟
پرسش اصلی این یادداشت به آینده مربوط می‌شود؛ اینکه اگر روزی افغانستان به محلی برای انجام عملیات علیه ایران تبدیل شود، آیا تهران همچنان از آن میزان نفوذ اجتماعی برخوردار خواهد بود که استفاده از خاک افغانستان علیه خود را برای طرف مقابل پرهزینه کند؟
موسوی مبلغ معتقد است ایران هنوز در میان بخشی از جامعه افغانستان سرمایه انسانی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی دارد، اما ادامه فشار طالبان از یک طرف و واکنش ناکافی تهران از طرف دیگر می‌تواند این سرمایه را به تدریج از بین ببرد.
