اثر جنگ بر سفره مردم / چه کالاهایی به زودی گران می شوند ؟!
اقتصادایرانی: جنگ فقط در میدان نبرد خسارت به جا نمیگذارد؛ گاهی اثر آن را میتوان در فروشگاهها و سبد خرید خانوادهها دید.
با افزایش تنشهای منطقهای، نگرانیها درباره رشد قیمت کالاهای اساسی دوباره اوج گرفته است. آیا موج جدید گرانی در راه است و کدام کالاها بیش از همه تحت تأثیر قرار خواهند گرفت؟
بررسی آخرین تحولات نشان میدهد با تشدید دوباره درگیریها، نگرانی درباره اختلال در حملونقل دریایی، افزایش قیمت نفت، محدودیت واردات و فشار بر زنجیره تأمین کالاها دوباره افزایش یافته است. کارشناسان معتقدند در چنین شرایطی، اولین اثر اقتصادی معمولاً در بازار انرژی، حملونقل و سپس کالاهای اساسی نمایان میشود.
اقتصاد ایران بعد از تشدید تنشها؛ چه کالاهایی گران میشوند؟
در روزهایی که دوباره تنشهای نظامی در منطقه شدت گرفته، مهمترین سؤال بسیاری از خانوادهها این است که آیا باید منتظر موج تازه گرانی باشیم؟ تجربه سالهای گذشته نشان میدهد هر زمان نااطمینانی سیاسی و امنیتی افزایش پیدا کرده، بازار ارز، حملونقل، واردات و در نهایت قیمت کالاهای مصرفی نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
اگرچه دولت معمولاً تلاش میکند با کنترل بازار و افزایش نظارت، از جهش قیمت کالاهای اساسی جلوگیری کند، اما کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند ادامه تنشها میتواند هزینه تولید، واردات و توزیع کالا را افزایش دهد؛ موضوعی که در نهایت بیشترین فشار را به خانوارهای کمدرآمد وارد خواهد کرد.
چرا جنگ روی قیمت کالاها اثر میگذارد؟
جنگ تنها به میدان نبرد محدود نمیشود. نخستین اثر آن در اقتصاد از مسیر افزایش ریسک، رشد قیمت نفت، اختلال در حملونقل دریایی، افزایش هزینه بیمه کشتیها و دشوار شدن واردات نمایان میشود.
در شرایطی که تردد کشتیها در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز با محدودیت یا هزینه بیشتر مواجه شود، هزینه واردات بسیاری از کالاها افزایش پیدا میکند. همین افزایش هزینه، دیر یا زود خود را در قیمت کالاهای مصرفی نشان میدهد. گزارشهای اخیر نیز از افزایش نگرانیها درباره حملونقل دریایی و زنجیره تأمین جهانی خبر میدهند.
کدام کالاها بیشتر در معرض گرانی هستند؟
۱. روغن خوراکی
بخش مهمی از دانههای روغنی و روغن خام مصرفی کشور وارداتی است. افزایش نرخ ارز، هزینه حملونقل و بیمه میتواند قیمت این کالا را تحت فشار قرار دهد.
۲. برنج خارجی
اگرچه تولید داخلی ادامه دارد، اما بخش قابل توجهی از بازار به برنج وارداتی وابسته است. هرگونه اختلال در واردات یا افزایش هزینههای حمل، قیمت این محصول را افزایش میدهد.
۳. گوشت قرمز و مرغ
خوراک دام و طیور سهم قابل توجهی از واردات کشور را تشکیل میدهد. افزایش قیمت نهادهها معمولاً با فاصله زمانی چند هفته تا چند ماه، قیمت گوشت، مرغ و تخممرغ را نیز بالا میبرد.
۴. لبنیات
افزایش هزینه خوراک دام، حملونقل و انرژی میتواند قیمت شیر، پنیر، ماست و سایر فرآوردههای لبنی را نیز افزایش دهد.
۵. دارو و تجهیزات پزشکی
اگرچه دولت معمولاً برای واردات دارو ارز ترجیحی یا حمایتهای ویژه در نظر میگیرد، اما بسیاری از مواد اولیه دارویی و تجهیزات پزشکی وارداتی هستند و در صورت ادامه تنشها ممکن است هزینه تأمین آنها افزایش پیدا کند.
۶. لوازم خانگی و کالاهای دیجیتال
این گروه بیش از سایر بازارها به نرخ ارز وابسته است. افزایش هزینه واردات قطعات میتواند باعث رشد قیمت یخچال، تلویزیون، موبایل، لپتاپ و سایر کالاهای دیجیتال شود.
۷. خودرو و قطعات
خودروسازان داخلی نیز وابستگی قابل توجهی به قطعات وارداتی دارند. به همین دلیل نوسان نرخ ارز و افزایش هزینه واردات میتواند قیمت خودرو و قطعات یدکی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا نان و کالاهای اساسی هم گران میشوند؟
نان، آرد، شکر، برنج داخلی و برخی کالاهای اساسی معمولاً تحت نظارت مستقیم دولت قرار دارند و دولت تلاش میکند از افزایش ناگهانی قیمت آنها جلوگیری کند.
با این حال کارشناسان معتقدند اگر تنشها طولانی شود و فشار بر بودجه دولت افزایش پیدا کند، حفظ یارانهها نیز دشوارتر خواهد شد. بنابراین تداوم ثبات این کالاها تا حد زیادی به شرایط اقتصادی و تصمیمات دولت بستگی دارد.
آیا کمبود کالا در راه است؟
در حال حاضر نشانهای از کمبود گسترده کالاهای اساسی منتشر نشده است و مسئولان بارها اعلام کردهاند ذخایر استراتژیک کشور در وضعیت مناسبی قرار دارد.
با این حال تجربه نشان داده در دورههای بحران، خریدهای هیجانی مردم میتواند حتی بیش از کمبود واقعی، بازار را دچار التهاب کند. به همین دلیل کارشناسان توصیه میکنند از خرید بیش از نیاز روزانه خودداری شود.
بیشترین فشار روی کدام خانوارها خواهد بود؟
خانوارهایی که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی میکنند، بیشترین آسیب را از موج جدید تورم خواهند دید. افزایش قیمت مواد غذایی، حملونقل و انرژی معمولاً سریعتر از سایر کالاها خود را در هزینه زندگی این گروهها نشان میدهد. بررسیهای بینالمللی نیز نشان میدهد درگیریهای نظامی معمولاً ابتدا باعث رشد هزینه سوخت، حملونقل و سپس مواد غذایی میشوند.
آیا همه کالاها گران میشوند؟
لزوماً خیر.
میزان افزایش قیمت به چند عامل بستگی دارد:
-
مدت زمان ادامه تنشها
-
وضعیت بازار ارز
-
سیاستهای دولت در کنترل بازار
-
میزان واردات و ذخایر کالاهای اساسی
-
شرایط حملونقل و تجارت خارجی
اگر تنشها کوتاهمدت باشد، ممکن است اثر آن محدود بماند؛ اما ادامهدار شدن بحران معمولاً فشار بیشتری بر قیمت کالاهای مصرفی وارد میکند.
جمعبندی
تشدید تنشهای منطقهای بیش از هر چیز میتواند از مسیر افزایش هزینه حملونقل، رشد نرخ ارز و اختلال در واردات، بازار کالاهای اساسی را تحت تأثیر قرار دهد. روغن، برنج وارداتی، گوشت، لبنیات، دارو، لوازم خانگی و قطعات خودرو از جمله بازارهایی هستند که حساسیت بیشتری نسبت به این تحولات دارند. با این حال، شدت اثرگذاری این عوامل به مدت زمان بحران و سیاستهای اقتصادی دولت وابسته است و نمیتوان با قطعیت گفت که همه کالاها یا همه بازارها به یک میزان افزایش قیمت را تجربه خواهند کرد.
