رانندگان این ۵ استان بعد از تمام شدن سهمیه از کجا بنزین بزنند؟
اضافه شدن ۵۰ لیتر بنزین ۱۰ هزار تومانی به کارت‌های شخصی قرار است با جمع‌آوری کارت‌های اضطراری در **۵ استان** همراه شود. اما یک پرسش مهم باقی می‌ماند؛ راننده‌ای که تمام سهمیه ماهانه خود را مصرف کند، برای سوخت‌گیری بیشتر چه راهی خواهد داشت؟
با اضافه شدن سهمیه ۵۰ لیتری بنزین با نرخ سوم به کارت‌های سوخت شخصی، قرار است کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در ۵ استان جمع‌آوری شود؛ تصمیمی که در کنار صف‌های موجود در جایگاه‌های سوخت ۲۶ استان دیگر، می‌تواند مسیر قانونی دسترسی به بنزین مازاد بر سهمیه ماهانه را برای رانندگان این استان‌ها محدود کند.
در ماه‌های اخیر محدودیت‌های سوخت‌گیری باعث شکل‌گیری صف مقابل برخی جایگاه‌ها شده بود و اکنون اجرای طرح جدید دولت در ۵ استان، مسئله دیگری را نیز به شرایط موجود اضافه کرده است.
سهمیه ۵۰ لیتری بنزین ۱۰ هزار تومانی به کارت‌های شخصی اضافه شد
براساس طرح جدید، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم به کارت‌های سوخت شخصی در استان‌های خراسان رضوی، کردستان، اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی اضافه شده است.
قیمت هر لیتر بنزین در این سهمیه ۱۰ هزار تومان تعیین شده و همزمان قرار است کارت‌های سوخت اضطراری از جایگاه‌های این استان‌ها جمع‌آوری شود.
پیامد این تصمیم آن است که اگر راننده‌ای سهمیه ماهانه موجود در کارت شخصی خود را به‌طور کامل مصرف کند، دیگر مسیر قانونی مشخصی برای دریافت بنزین بیشتر در اختیار نخواهد داشت.
چرا توزیع بنزین با محدودیت روبه‌رو شد؟
تغییراتی که پس از جنگ تحمیلی سوم در شبکه تولید و توزیع بنزین ایجاد شد، شرایط سوخت‌رسانی را دشوارتر کرد.
طبق گزارش منتشرشده، حمله به واحدهای پتروشیمی متانولی بر میزان تولید بنزین اثر گذاشت و حمله اسرائیل به مخازن ذخیره بنزین در استان‌های تهران و البرز نیز روند لجستیکی انتقال سوخت به جایگاه‌ها را دچار اختلال کرد.
همزمان، کاهش تراز تولید و مصرف بنزین و نیاز دوباره کشور به واردات، در کنار محاصره اقتصادی و محدودیت ورود محموله‌ها از بنادر جنوبی، شرایط تأمین و توزیع سوخت را با مشکلات بیشتری روبه‌رو کرد.
تانکرها مجبور به پیمایش مسیر بیشتری شدند
در چنین شرایطی، بنزین مورد نیاز جایگاه‌های تهران که پیش از این از مخازن ذخیره و با استفاده از تانکرها تأمین می‌شد، باید با پیمایش مسافت بیشتری از پالایشگاه تهران و استان‌های همجوار به جایگاه‌ها منتقل می‌شد.
افزایش مسیر حرکت تانکرها، حفظ پایداری شبکه توزیع را دشوارتر کرد و برخی جایگاه‌ها برای اینکه موجودی مخازن خود را تا رسیدن محموله بعدی حفظ کنند، تعدادی از تلمبه‌های سوخت را به‌طور موقت از مدار خارج کردند.
محدودیت استفاده از کارت جایگاه‌ها
دولت نیز برای مدیریت مصرف و حفظ استمرار سوخت‌رسانی، ابتدا استفاده از کارت‌های سوخت جایگاه‌ها را محدود کرد.
در ادامه، با اجرای طرح شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها، محدودیت بیشتری برای دریافت بنزین مازاد بر سهمیه شخصی ایجاد شد.
همزمان سقف سوخت‌گیری در هر نوبت نیز محدود شد.
سقف سوخت‌گیری در تهران ۲۵ لیتر شد
میزان سوخت‌گیری در هر نوبت در تهران و مراکز استان‌ها ۲۵ لیتر و در سایر مناطق ۱۵ لیتر تعیین شد.
این محدودیت باعث شد رانندگانی که به بنزین بیشتری نیاز دارند، در فاصله‌های زمانی کوتاه‌تری دوباره به جایگاه‌های سوخت مراجعه کنند.
اگرچه این سیاست‌ها به مدیریت توزیع سوخت کمک کرد، اما در برخی مناطق نتیجه آن افزایش صف خودروها در مقابل جایگاه‌ها بود.
تفاوت مشکل ۲۶ استان با ۵ استان مشمول طرح جدید
در ۲۶ استان کشور، مسئله اصلی همچنان صف‌هایی است که بر اثر محدودیت حجم سوخت‌گیری و مراجعه مکرر خودروها ایجاد شده است.
اما شرایط در ۵ استان مشمول طرح جدید متفاوت خواهد بود؛ زیرا با جمع‌آوری کارت‌های اضطراری، مسئله فقط انتظار در صف نیست و امکان دریافت بنزین مازاد نیز محدود می‌شود.
در این استان‌ها اگر راننده‌ای سهمیه ماهانه خود را به پایان برساند، مشکلی پیش روی او قرار می‌گیرد که صرفاً با صبر بیشتر در صف یا حتی پرداخت هزینه بالاتر برطرف نمی‌شود.
احراز هویت فقط چند ثانیه زمان می‌برد
در گزارش تأکید شده که ضرورت جلوگیری از قاچاق سوخت قابل انکار نیست، اما سیاست‌های مربوط به این حوزه نباید برای مردم عادی مشکل تازه‌ای ایجاد کند.
همچنین احراز هویت در طرح شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری تنها چند ثانیه زمان می‌برد و به همین دلیل نمی‌توان این مرحله را به‌تنهایی عامل اصلی ایجاد صف‌های طولانی در جایگاه‌ها دانست.
در مقابل، محدود شدن حجم سوخت‌گیری در هر نوبت و مجبور شدن رانندگان به مراجعه دوباره به جایگاه‌ها نقش مهم‌تری در افزایش تردد و تشکیل صف دارد.
پس از تمام شدن سهمیه، بنزین از کجا تهیه شود؟
اگر هدف از تغییر شیوه توزیع سوخت، کاهش ازدحام و مدیریت مصرف باشد، باید میان محدود کردن حجم سوخت‌گیری در هر نوبت و حذف کامل امکان دسترسی به بنزین مازاد تفاوت قائل شد.
اضافه شدن ۵۰ لیتر بنزین نرخ سوم به کارت‌های شخصی، در ظاهر این امکان را فراهم می‌کند که راننده پس از مصرف سهمیه‌های قبلی، بنزین را با قیمت بالاتری دریافت کند.
اما جمع‌آوری همزمان کارت‌های اضطراری این پرسش را ایجاد می‌کند که اگر مصرف یک خودرو از مجموع سهمیه تعیین‌شده بیشتر شود، راننده چگونه باید نیاز خود را تأمین کند.
احتمال شکل‌گیری سهمیه‌فروشی
در گزارش آمده است که در بهترین حالت ممکن است وضعیت موجود به سهمیه‌فروشی خودروهایی که سهمیه مازاد دارند منجر شود.
در این میان، به‌ویژه خودروهایی مانند وانت‌بارها و تاکسی‌ها که ممکن است سهمیه بیشتری در اختیار داشته باشند، می‌توانند در چنین فضایی نقش پیدا کنند.
گزینه دیگر نیز می‌تواند ایجاد نرخ دیگری برای متقاضیانی باشد که پس از پایان تمام سهمیه‌های کارت شخصی همچنان به بنزین بیشتری نیاز دارند.
مجموع سهمیه کارت شخصی به ۱۶۰ لیتر می‌رسد
تا پیش از اجرای طرح جدید، هر خودروی سواری در مجموع ۱۱۰ لیتر سهمیه ماهانه در کارت شخصی خود داشت.
این میزان شامل ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۳۰۰۰ تومان بود.
اکنون با اضافه شدن ۵۰ لیتر بنزین نرخ سوم، مجموع سهمیه قابل دریافت از طریق کارت سوخت شخصی به ۱۶۰ لیتر در ماه می‌رسد.
کارت اضطراری چه امکانی ایجاد می‌کرد؟
پیش از اجرای این طرح، رانندگانی که بیش از سهمیه موجود در کارت شخصی به بنزین نیاز داشتند، می‌توانستند پس از احراز هویت از کارت اضطراری جایگاه استفاده کنند.
اما با جمع‌آوری این کارت‌ها از ۵ استان خراسان رضوی، کردستان، اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی این امکان از بین خواهد رفت.
در نتیجه مسئله تنها افزایش زمان انتظار در جایگاه‌های سوخت نیست؛ بلکه افرادی که مصرف ماهانه آنها بیشتر از سقف تعیین‌شده باشد، با محدودیت در مسیر قانونی تأمین بنزین روبه‌رو خواهند شد.
اگر راننده‌ای تمام سهمیه‌های کارت شخصی خود را مصرف کرده باشد، حتی در صورتی که حاضر باشد برای بنزین نرخ آزاد ۱۰ هزار تومان پرداخت کند، راه مشخصی برای سوخت‌گیری بیشتر در اختیار نخواهد داشت.
به این ترتیب، با وجود تعیین نرخ سوم برای بنزین، امکان خرید سوخت مازاد بر سقف سهمیه کارت شخصی نیز در این ۵ استان با محدودیت مواجه خواهد شد.
