یک تصمیم ناگهانی، خسارت سنگین به کشاورزان؛ ماجرای گوجههایی که سر از بیابان درآوردند
انتشار تصاویری از تخلیه حجم زیادی گوجهفرنگی در بیابان، بار دیگر مشکلات فروش محصولات کشاورزی و پیامدهای تصمیمهای ناگهانی در حوزه صادرات را به موضوع روز تبدیل کرده است. کشاورزانی که برای تولید محصول هزینه کردهاند، حالا با مشکل فروش و نبود بازار مناسب روبهرو هستند؛ در حالی که بخشی از این محصولات اساساً برای صادرات و مشتریان خارجی تولید شدهاند.
چه اتفاقی برای محمولههای گوجهفرنگی افتاد؟
انتشار ویدئویی از دور ریختن مقادیر زیادی گوجهفرنگی در یکی از مناطق کشور، واکنشهای زیادی به دنبال داشت. در این تصاویر، محصولاتی دیده میشوند که به جای ورود به بازار مصرف، در بیابان تخلیه شدهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، کشاورزان از نبود خریدار و مشکلات فروش محصول خود گلایه دارند. برخی نیز مدعی شدهاند کارخانههای تولید رب از خرید گوجهفرنگی خودداری کردهاند و در نتیجه، امکان فروش محصول برای آنها فراهم نشده است.
ممنوعیت صادرات چگونه کشاورزان را گرفتار کرد؟
صدرالدین نیاورانی، نایبرئیس کمیسیون صادرات اتاق بازرگانی ایران، با اشاره به مشکلات تولیدکنندگان گفته است محدودیت صادرات گوجهفرنگی میتواند خسارت قابلتوجهی به گلخانهداران و تولیدکنندگانی وارد کند که محصولات خود را متناسب با بازارهای خارجی تولید کردهاند.
به گفته او، در گلخانههای کشور انواع مختلفی از گوجهفرنگی از جمله گوجه چری، ریز و خوشهای تولید میشود که برخی از آنها با ذائقه بازارهایی مانند روسیه تناسب دارند، اما در بازار داخلی مشتری چندانی ندارند.
این تولیدکنندگان برای تأمین بذر، کود، سم، انرژی، دستمزد کارگران و تجهیزات گلخانهای هزینه کردهاند و بسیاری از آنها نیز تعهدات مالی و بدهی بانکی دارند. توقف ناگهانی صادرات میتواند برنامه فروش و بازپرداخت تعهدات آنها را مختل کند.
همه گوجهفرنگیها مشمول محدودیت صادرات هستند؟
در توضیحات منتشرشده درباره وضعیت صادرات، میان گوجهفرنگی گلخانهای و محصولات تولیدشده در فضای باز تفاوت وجود دارد.
پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی ایران، اعلام کرده است که مسیر صادرات گوجهفرنگی گلخانهای باز است و محدودیت مورد اشاره بیشتر به محصولات تولیدشده در فضای باز مربوط میشود.
به گفته او، ممنوعیت صادرات محصولات فضای باز باعث افزایش عرضه در بازار داخلی و دشوارتر شدن فروش برای کشاورزان شده است. وی همچنین از پیگیری برای بازگشایی مسیر صادرات به مدت ۲۰ روز خبر داده تا تولیدکنندگان بتوانند بخشی از محصولات مازاد خود را به بازارهای خارجی عرضه کنند.
چرا بازار داخلی همیشه مقصد مناسبی برای این محصولات نیست؟
یکی از نکات مهم در این ماجرا، تفاوت میان محصولات تولیدشده برای مصرف داخلی و محصولات صادراتی است.
برخی ارقام گوجهفرنگی با توجه به ویژگیهای ظاهری، اندازه، طعم و نوع بستهبندی برای بازارهای خارجی تولید میشوند. این محصولات ممکن است در بازار داخلی یا برای تولید رب مشتری مناسبی نداشته باشند.
نیاورانی معتقد است تصمیمهای مربوط به ممنوعیت صادرات باید با تفکیک نوع محصول اتخاذ شوند؛ زیرا یک بخشنامه کلی میتواند تولیدکنندگانی را که برای بازار صادراتی سرمایهگذاری کردهاند نیز گرفتار کند.
وقفه ۱۰ روزه در بازار؛ چرا صادرات متوقف میشود؟
به گفته نیاورانی، کمبود مقطعی گوجهفرنگی در بازار داخلی معمولاً در فاصله زمانی میان پایان عرضه محصولات مناطق مرکزی و شمالی و رسیدن محصولات مناطق جنوبی اتفاق میافتد.
این وقفه ممکن است حدود ۷ تا ۱۰ روز طول بکشد. با ورود محصولات مناطق جنوبی مانند بندرعباس، دزفول و حاجیآباد، عرضه دوباره افزایش پیدا میکند و بازار به شرایط عادی بازمیگردد.
از نگاه این فعال بخش کشاورزی، چنین کمبودهای کوتاهمدتی نباید به توقف صادرات محصولاتی منجر شود که از ابتدا برای مشتریان خارجی تولید شدهاند.
درخواست کشاورزان برای بازگشایی مسیر صادرات
در شرایط فعلی، یکی از درخواستهای مطرحشده از سوی فعالان بخش کشاورزی، بازنگری در محدودیتهای صادراتی و تفکیک دقیق محصولات مشمول ممنوعیت است.
پیشنهاد بازگشایی ۲۰ روزه مسیر صادرات نیز با هدف فروش محصولات مازاد و کاهش خسارت تولیدکنندگان مطرح شده است. در کنار آن، برنامهریزی برای ذخیرهسازی محصولات و هماهنگی میان دستگاههای مسئول میتواند از تکرار چنین مشکلاتی جلوگیری کند.
در این میان، مسئله تأمین انرژی گلخانهها نیز اهمیت دارد؛ چراکه قطع گاز در واحدهای گلخانهای میتواند به از بین رفتن محصول و افزایش خسارت تولیدکنندگان منجر شود.