علت صف‌های طولانی پمپ‌بنزین‌ها مشخص شد

اقتصادایرانی:

شلوغی بعضی پمپ‌بنزین‌های تهران در روزهای اخیر بیش از آنکه به کمبود بنزین مربوط باشد، با تغییر در شیوه استفاده از کارت‌های سوخت اضطراری جایگاه‌ها ارتباط دارد. اجرای آزمایشی فرآیند دریافت توکن یکبارمصرف در بیش از 100 جایگاه سوخت تهران باعث شده زمان سوخت‌گیری خودروهایی که کارت سوخت شخصی همراه ندارند افزایش پیدا کند.

شیوه جدید سوخت‌گیری علاوه بر طولانی‌تر شدن فرآیند دریافت بنزین، با انتقاد برخی نمایندگان مجلس نیز روبه‌رو شده است. اعضای کمیسیون انرژی مجلس معتقدند براساس توافقی که با دولت وجود داشته، سازوکار جدید باید در نهایت به حذف کارت سوخت جایگاه منجر می‌شد؛ اما آنچه اکنون در تهران اجرا می‌شود همچنان بر استفاده از کارت اضطراری جایگاه استوار است.

کارت‌های آزاد جایگاه کمتر شده‌اند

محدود بودن تعداد کارت‌های آزاد در جایگاه‌های سوخت از قبل نیز موجب معطلی رانندگانی می‌شد که کارت سوخت شخصی در اختیار نداشتند.

در روش قبلی، راننده پس از رسیدن به نازل، کارت اضطراری را از اپراتور دریافت می‌کرد و با رمز پیش‌فرضی که معمولاً 1-1-1-1- بود، سوخت‌گیری را انجام می‌داد.

اما حالا یک مرحله فنی دیگر به این فرآیند اضافه شده که همان دریافت توکن یا رمز یکبارمصرف است.

دریافت بنزین آزاد با رمز یکبارمصرف

در شیوه جدید، راننده‌ای که کارت شخصی ندارد دیگر نمی‌تواند مستقیماً کارت جایگاه را داخل دستگاه قرار دهد و سوخت‌گیری کند.

ابتدا باید کارت بانکی خود را در دستگاه کارتخوان جایگاه بکشد، مرحله احراز هویت اولیه را انجام دهد و مقدار بنزین مورد نیاز خود را مشخص کند.

پس از وارد کردن کارت و رمز بانکی، دستگاه کارتخوان یک رسید کاغذی صادر می‌کند که روی آن یک رمز چهار رقمی به‌عنوان توکن درج شده است.

این رمز فقط یک‌بار قابل استفاده است و اعتبار زمانی محدودی دارد. راننده سپس باید کارت اضطراری جایگاه را دریافت و توکن درج‌شده روی رسید را از طریق صفحه‌کلید نازل وارد کند تا امکان سوخت‌گیری فراهم شود.

اجرای آزمایشی همین فرآیند در بیش از 100 جایگاه سوخت باعث شده مدت توقف هر خودرو در جایگاه بیشتر شود.

خطاهای بانکی هم زمان انتظار را بالا می‌برد

در کنار مراحل جدید، احتمال بروز اختلال در ارتباط بانکی یا آشنا نبودن بعضی رانندگان با نحوه دریافت مجدد رسید و رمز نیز باعث طولانی‌تر شدن زمان استفاده از هر نازل شده است.

همین مسئله در ساعات پرتردد، سرعت تخلیه صف خودروها را کاهش می‌دهد و در برخی نقاط باعث می‌شود صف خودروها از محوطه پمپ‌بنزین خارج شده و به خیابان‌های اطراف برسد.

هدف از اضافه شدن مرحله توکن این است که هویت فردی که از کارت اضطراری استفاده می‌کند در سامانه ثبت شود و تراکنش کارت جایگاه با کد ملی و حساب بانکی فرد ارتباط پیدا کند.

این روش با هدف مدیریت مصرف بنزین آزاد و جلوگیری از سوءاستفاده از کارت‌های جایگاه طراحی شده است.

با این حال، راننده‌ای که کارت سوخت شخصی همراه ندارد در عمل باید دو بار کارت بانکی خود را استفاده کند؛ یک بار برای دریافت توکن و برگه رمز و بار دیگر پس از پایان سوخت‌گیری برای پرداخت هزینه بنزین.

شلوغی پمپ‌بنزین‌ها فقط به توکن مربوط نیست

رفتار مقطعی مصرف‌کنندگان نیز می‌تواند یکی دیگر از عوامل ایجاد صف در جایگاه‌های سوخت باشد.

یکی از تصورهای مطرح‌شده این است که رانندگان در روزهای پایانی ماه برای جلوگیری از سوختن سهمیه خود راهی پمپ‌بنزین‌ها شده‌اند و همین مسئله باعث افزایش صف‌ها شده است.

با این حال، ادامه شلوغی حتی پس از پایان مهرماه و در شنبه دوم آبان نشان می‌دهد این عامل به‌تنهایی نمی‌تواند علت اصلی صف‌های اخیر باشد.

کسانی که قصد داشتند از سهمیه باقی‌مانده خود استفاده کنند، تا پایان مهر فرصت داشتند باک خودرو را پر کنند؛ بنابراین ادامه صف‌ها در ابتدای دوره جدید سهمیه‌بندی را نمی‌توان صرفاً به این موضوع نسبت داد.

تحولات سیاسی هم روی رفتار رانندگان اثر دارد

عامل دیگری که در گزارش به آن اشاره شده، واکنش مردم به اخبار سیاسی و تحولات منطقه‌ای است.

تجربه دوره‌های قبلی نشان داده هر زمان خبرهایی درباره افزایش تنش منتشر می‌شود، بخشی از رانندگان برای اطمینان از پر بودن باک خودرو به جایگاه‌های سوخت مراجعه می‌کنند.

افزایش ناگهانی مراجعه همزمان با طولانی شدن فرآیند دریافت بنزین آزاد، فشار بیشتری به جایگاه‌ها وارد می‌کند و می‌تواند صف‌های طولانی‌تری ایجاد کند.

آیا بنزین کم شده است؟

در گزارش تأکید شده که شلوغی فعلی جایگاه‌ها به معنای کمبود بنزین نیست.

پیش از این اعلام می‌شد میان توان تولید روزانه 110 میلیون لیتر بنزین و مصرف روزانه 125 میلیون لیتر فاصله وجود دارد و این کسری باید از مسیرهای دیگر جبران شود.

اما پس از معرفی نرخ سوم بنزین با قیمت لیتری 10 هزار تومان، وزارت نفت اعلام کرد نیاز کشور به واردات بنزین متوقف شده و تولید پالایشگاه‌های داخلی توانسته تراز سوخت را به تعادل برساند.

بر این اساس، وقتی نیاز به واردات بنزین وجود ندارد و مخازن ذخیره نیز تکمیل است، صف خودروها را نمی‌توان به نبود بنزین در جایگاه‌ها نسبت داد.

روند انتقال سوخت نیز نشان می‌دهد محموله‌های بنزین بدون وقفه از انبارهای نفت توسط نفتکش‌ها به مخازن پمپ‌بنزین‌ها منتقل می‌شوند.

در نتیجه، آنچه اکنون به‌عنوان عامل اصلی شلوغی مطرح می‌شود، نه اختلال در تأمین بنزین، بلکه افزایش زمان استفاده از کارت‌های اضطراری به دلیل فرآیند دریافت توکن و همچنین موج‌های مقطعی افزایش مراجعه رانندگان به جایگاه‌هاست.