چرا ظریف با دیدار احمدی‌نژاد و آمریکایی‌ها مخالفت کرد؟
سال‌ها از پایان دوران وزارت محمدجواد ظریف می‌گذرد، اما یک تصویر از مذاکرات هسته‌ای همچنان در منازعات سیاسی ایران تکرار می‌شود. نکته قابل توجه اینجاست که ظریف سال‌ها پیش از آن ماجرا، در برابر دیدار مستقیم محمود احمدی‌نژاد با مقام‌های آمریکایی موضع دیگری گرفته بود.
محمدجواد ظریف سال‌هاست که از وزارت امور خارجه کنار رفته، اما نام او همچنان یکی از محورهای اصلی مناقشه بر سر مذاکره با آمریکا و نوع رابطه ایران با جهان است. هر بار که بحث گفت‌وگو با واشنگتن دوباره مطرح می‌شود، بخشی از مخالفانش به عملکرد او در دوران مذاکرات هسته‌ای بازمی‌گردند و تصاویری مانند قدم زدن ظریف و جان کری در ژنو بار دیگر وارد فضای سیاسی می‌شود.
در این میان، یکی از پرسش‌های مطرح‌شده این است که چرا ظریف همچنان یکی از اهداف اصلی حملات سیاسی است و چرا تصویر قدم زدن او با جان کری، حتی سال‌ها بعد، همچنان به عنوان ابزاری برای انتقاد از او مورد استفاده قرار می‌گیرد.
برای پاسخ به این پرسش، گزارش به بیش از دو دهه قبل و نخستین سفر محمود احمدی‌نژاد به نیویورک در شهریور ۱۳۸۴ بازمی‌گردد.
پرده اول؛ دیداری که ظریف با آن مخالفت کرد
براساس روایتی که درباره نخستین حضور محمود احمدی‌نژاد در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شده، او در آن سفر به دنبال دیدار مستقیم با مقام‌های آمریکایی بود.
محمدجواد ظریف در آن مقطع سفیر ایران در سازمان ملل بود و بنا بر همین روایت، با انجام چنین دیداری مخالفت کرد.
دلیل مخالفت ظریف این بود که برای دیدار مستقیم احمدی‌نژاد با مقام‌های آمریکایی، مجوزی از سوی مقام رهبری وجود نداشت و از نگاه او، بدون چنین مجوزی نباید این ملاقات انجام می‌شد.
گزارش از این اتفاق به عنوان یک تناقض سیاسی قابل توجه یاد می‌کند؛ چراکه ظریف در سال‌های بعد بارها از سوی منتقدانش متهم شد که در مسیر مذاکره با آمریکا بدون مجوز حرکت کرده است، در حالی که براساس این روایت، او در مقطعی خود مانع انجام یک دیدار با مقام‌های آمریکایی شده بود، چون مجوز لازم برای آن وجود نداشت. اقتصادنیوز
پرده دوم؛ قدم زدن ظریف و جان کری چرا جنجالی شد؟
سال‌ها بعد شرایط تغییر کرد و محمدجواد ظریف این بار نه به عنوان سفیر ایران در سازمان ملل، بلکه در مقام وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران وارد مذاکرات مستقیم مرتبط با پرونده هسته‌ای شد.
مذاکرات هسته‌ای در آن دوران به یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های تقابل دیپلماتیک ایران و آمریکا تبدیل شده بود و همزمان مخالفت‌های جدی نیز با دستیابی به توافق وجود داشت.
در این میان، اسرائیل آشکارا با توافق احتمالی مخالفت می‌کرد و بنیامین نتانیاهو نیز برای مخالفت با روند مذاکرات و تلاش برای جلوگیری از توافق، به کنگره آمریکا رفت.
با این حال، یکی از تصاویر جنجالی مذاکرات نه در جریان یک جلسه رسمی و پشت میز مذاکره، بلکه خارج از اتاق مذاکرات شکل گرفت؛ جایی که محمدجواد ظریف و جان کری در ژنو در کنار یکدیگر قدم زدند.
این تصویر در فضای دیپلماتیک می‌توانست صرفاً نمادی از گفت‌وگو میان دو طرف مذاکره‌کننده تلقی شود، اما در فضای سیاسی داخلی ایران برداشت متفاوتی از آن شکل گرفت.
قدم زدن ظریف و کری به یکی از تصاویر مورد استناد منتقدان تبدیل شد و مخالفان ظریف بارها از آن برای حمله سیاسی به وزیر خارجه وقت استفاده کردند.
به این ترتیب، تصویری که در عرف دیپلماسی می‌توانست بخشی از روند گفت‌وگو تلقی شود، در سیاست داخلی ایران معنای دیگری پیدا کرد و به یکی از نمادهای مناقشه درباره نحوه تعامل با آمریکا تبدیل شد.
پرده سوم؛ انتقادها ادامه یافت اما حمایت‌هایی هم وجود داشت
در سال‌های بعد، مخالفان ظریف بارها او را متهم کردند که در مذاکرات از برخی خطوط قرمز عبور کرده است.
در مقابل این انتقادها، گزارش به مواضع حمایتی رهبر جمهوری اسلامی از تیم مذاکره‌کننده نیز اشاره می‌کند؛ از جمله اظهاراتی که در آنها درباره دیانت و امانت‌داری مذاکره‌کنندگان هسته‌ای سخن گفته شده بود.
گزارش همچنین به اتفاقی در دوره دولت مسعود پزشکیان اشاره می‌کند.
براساس روایت مطرح‌شده، زمانی که ظریف در پی فشار مخالفان و منتقدان از سمت دولتی خود در دولت پزشکیان کنار رفت، در نخستین جلسه هیئت دولت با مقام رهبری حضور نداشت.
در آن جلسه درباره غیبت او پرس‌وجو شد و گفته شد که ظریف نیز در جلسه حضور پیدا کند.
از نگاه نویسنده، همین اتفاق پرسش دیگری را ایجاد می‌کند؛ اینکه با وجود چنین مواضعی درباره ظریف و تیم مذاکره‌کننده، چرا حملات سیاسی به او هیچ‌گاه متوقف نشد.
حتی پس از آنکه ظریف از دولت پزشکیان کنار رفت، اختلاف‌نظرها درباره عملکرد، نگاه سیاسی و نقش او در سیاست خارجی همچنان ادامه پیدا کرد.
پرده آخر؛ ظریف فقط پشت میز مذاکره نبود
فعالیت محمدجواد ظریف به حضور در جلسات رسمی و مذاکرات هسته‌ای محدود نماند.
او در دوره‌های مختلف تلاش کرد از طریق انتشار مقاله در رسانه‌های بین‌المللی نیز دیدگاه خود درباره ایران و سیاست خارجی جمهوری اسلامی را مطرح کند.
براساس روایت گزارش، هدف ظریف از این فعالیت‌ها ارائه تصویری متفاوت از ایران در برابر روایتی بود که آن را مبتنی بر «ایران‌هراسی» می‌دانست.
او برای مقابله با چنین تصویری، مطالب و مقالاتی را در رسانه‌های آمریکایی منتشر کرد و همین فعالیت‌های رسانه‌ای نیز به بخش دیگری از مناقشه درباره او تبدیل شد.
در سال‌های اخیر مخالفت با ظریف فقط به نقد عملکرد او در برجام، مذاکرات هسته‌ای یا دوران وزارت امور خارجه محدود نمانده و انتشار کتاب‌ها و فعالیت‌های رسانه‌ای او نیز با واکنش مخالفان همراه شده است.
گزارش می‌گوید ظریف به دلیل نوشتن مقالاتی برای مقابله با ایران‌هراسی در رسانه‌های آمریکایی با تحریم رسانه‌ای مواجه شد.
همچنین به تازگی سلطنت‌طلبان و بنیاد FDD برای جلوگیری از فروش کتاب‌های ظریف در آمازون اقدام کرده‌اند.
همزمان، گروهی نیز به دفتر او در تهران حمله کردند.
در روایت گزارش آمده است که در جریان این حملات، سخنان مربوط به دو سال پیش ظریف که به گفته نویسنده در دفاع از رهبری و سپاه مطرح شده بود، با روایتی متفاوت بازنشر و تفسیر شد.
چرا دعوا بر سر ظریف تمام نمی‌شود؟
گزارش در نهایت این موضوع را مطرح می‌کند که محمدجواد ظریف دیگر صرفاً نام یک دیپلمات یا وزیر خارجه سابق نیست.
در فضای سیاسی ایران، نام او به تدریج به نمادی از یک اختلاف بزرگ‌تر تبدیل شده است؛ اختلافی که فقط درباره شخصیت ظریف یا یک توافق هسته‌ای نیست، بلکه به نگاه‌های متفاوت درباره مذاکره، ارتباط با جهان و نحوه گفت‌وگو با آمریکا بازمی‌گردد.
به همین دلیل، حتی اتفاقی مانند قدم زدن ظریف و جان کری در ژنو نیز از سطح یک رفتار دیپلماتیک فراتر رفت و به بخشی از مناقشه سیاسی داخلی تبدیل شد.
در یک سوی این مناقشه، منتقدانی قرار دارند که عملکرد ظریف در مذاکرات و نوع تعامل او با مقام‌های آمریکایی را مورد انتقاد قرار داده‌اند و در سوی دیگر، روایت‌هایی وجود دارد که این اقدامات را بخشی از وظایف معمول و ضروری دیپلماسی می‌دانند.
از نگاه این گزارش، پرسش اصلی در نهایت به این موضوع بازمی‌گردد که چه کسی و تحت چه شرایطی حق دارد از طرف ایران با آمریکا گفت‌وگو کند.
شاید ماندگاری مناقشه بر سر محمدجواد ظریف نیز بیش از آنکه فقط به تصویر قدم زدن او با جان کری یا حتی یک توافق مشخص مربوط باشد، ریشه در همین اختلاف بنیادی درباره مذاکره و نوع رابطه ایران با جهان داشته باشد.
